poniedziałek, 26 grudnia 2016

Ennen vs. jälkeen

Święta, święta... i po świętach ;)

FB / I want to learn Finnish! (Haluan oppia suomea!!)
Ennen Joulua - przed Bożym Narodzeniem
Joulun jälkeen - po Bożym Narodzeniu.

Łatwo zapamiętać właściwie położenie tych słów. Przyimek ennen ("przed") zawsze łączy się z partitiivi i stoi przed dopełnieniem, zaś jälkeen (po) - z genetiivi i stoi za dopełnieniem.

Jälkeen może także łączyć się z sufiksami posesywnymi, np. w wyrażeniu sinun jälkeesi - za tobą!
Jälkeen to illatiivi wyrazu 'jälki' - ślad. 

'Sä jätät jäljen' - Zostawiasz ślad.

środa, 30 listopada 2016

Wydarzenia: Grudzień 2016

Szczegóły wydarzeń dostępne na stronach organizatorów po kliknięciu w obrazek :)



Poznań / Koło Sympatyków Finlandii POHJOLA


Gdańsk / UG - Skandynawistyka



Piła



Warszawa / Towarzystwo Polska-Finlanda


Zdjęcia promocyjne pochodzą ze stron organizatorów.

środa, 26 października 2016

Viikonpäivät - dni tygodnia


Mikä päivä tänään on? - Jaki jest dziś dzień tygodnia?

Viikonpäivät, czyli dni tygodnia:

MAANANTAI - w skrócie MA - poniedziałek
TIISTAI - TI - wtorek
KESKIVIIKKO - KE - środa
TORSTAI - TO - czwartek
PERJANTAI - PE - piątek
LAUANTAI - LA -sobota
SUNNUNTAI - SU - niedziela

Dni robocze to arkipäivät, a weekend - viikonloppu.

Viikko kestää maanantaista sunnuntaihin  - tydzień trwa od poniedziałku do niedzieli.
Teen sen maanantaina tai viikonloppuna. - zrobię to w poniedziałek lub w weekend.

Dni tygodnia w fińskich piosenkach 
(bo nie ma to jak nauka z piosenek właśnie (: )

(playlista z poniższymi piosenkami i nie tylko)

"Kuinka kuluu multa maanantai.."Kolmas Nainen - Maanantai 

"Hei, sillä laillahan se toimii / maanantai on paha päivä / tiistai ehkä vähän parempi / vähän parempi / ihan vähän parempi" Zen Cafe - Antaa Vituttaa

"Tahdon olla juovuksissa aina sekä maanantaina / tiistaina keskiviikkona ja torstaina" Eppu Normaali - Baarikärpänen

"Maapallo pyörii radallaan / ja mä laulan laa la la la la laa laa / Luojan kiitos on perjantai" Nikke Ankara - Perjantai 13.

"Lauantai, satasen lainaan ja juon sen / lauantai, satasen riittämään saan" Zen Cafe - Lauantai

"Tuolla itkee rannan raita surullista sunnuntaita. / Sunnuntaina sataa aina sade, kaiken vie." Ilkka Alanko - Sunnuntaina Sataa Aina

niedziela, 23 października 2016

Moc tkwi w sisu!



„Wytrzymałość, wiara we własne siły, zacięty upór, wytrzymałość oraz szaleńcza odwaga” [1]- to zwykle tymi określeniami definiuje się sisu. Cechy te tworzą, jak ujął to Jerzy Fonkowicz, „wielką siłę moralną" [2]. 
Sisu zdaje się pociągać za sobą kolejne cechy przypisywane Finom: bezpośredniość i prostotę (w dobrym tego słowa znaczeniu) [3], a to skutkuje w pragmatyzmie. Jedno z fińskich przysłów mówi, że jeśli nie ma się nic do powiedzenia, należy milczeć. Panujące stereotypy często określają Finów jako ludzi cichych i zdystansowanych. Zpewne jest w nim ziarnko prawdy, wszak milczenie, a raczej konieczność przebywania w ciszy, była niegdyś czymś zupełnie naturalnym. Obecnie gęstość zaludnienia w Finlandii wynosi kilkanaście osób na kilometr kwadratowy. Kiedyś liczba ta była jeszcze mniejsza. W czasach rozwoju Finlandii chłopi, stanowiący większość mieszkańców tego kraju, żyli w małych wsiach, z dala od większych skupisk, a domostwa dzieliły znaczne odległości. Bywało, że towarzyszem codzienności częściej stawała się przyroda, niż drugi człowiek. Poza tym trudny klimat Północy, przynoszący fale śmiertelnego mrozu, klęski i nieurodzaje, niezbyt sprzyjał rozwijaniu relacji międzyludzkich.

Tak napisał o tym Juhani Lehtonen:
„W dawnych czasach zaludnienie po obu stronach Zatoki Fińskiej było rzadkie, wsie nieliczne, a łączące je szlaki przez znaczną część roku nie do przebycia. Ludność bytowała na granicy przetrwania. Całą energię pochłaniała walka o utrzymanie się przy życiu i w cieple. W takich warunkach rozwijanie sztuki współżycia społecznego schodziło na dalszy plan: dni upływały na harówce w samotności lub w niewielkiej grupie w lesie, w polu czy w obejściu. Brakowało czasu na zbędne słowa, za to duch, sisu, rósł w siłę" [4].

W takich warunkach głównym zadaniem było walczyć o przetrwanie, co możliwe było tylko dzięki naprawdę ciężkiej pracy i dużej dozie wytrwałości. Stosunki międzyludzkie ograniczały się tylko do tych niezbędnych, a same kontakty były zapewne konkretne i rzeczowe - czy to przypadkiem nie odzwierciedla się także w samym języku fińskim, który bywa na tyle skondensowany, że to, co po polsku wyrazilibyśmy za pomocą kilku słów, Fin jest w stanie wyrazić używając jednego (na co dobrym przykładem jest już samo sisu ;-))?

Można powiedzieć, że sisu „napędza” Finów do działania i to dzięki niemu mogli (i nadal mogą) pokonać trudności, jakich dostarczał im zarówno srogi klimat Północy, jak i niegdyś burzliwa historia. Z drugiej strony to właśnie te czynniki, tak, jak sauna, hartowały fińskiego ducha. Fakt, postęp cywilizacyjny sprawił, że coraz łatwiej jest przetrwać wciąż srogie fińskie zimy, a samym Finom nie sposób odmówić otwartości i serdeczności, to sisu nadal jest tym fascynującym, godnym pozazdroszczenia, pierwiastkiem fińskiego ducha. 

[1] Fonkowicz Jerzy, „Helsińskie ABC,” Iskry, Warszawa 1971, s. 88. Także: Słowniki fińsko–polskie tłumaczą sisu jako upór, zaciętość i wytrwałość (Krawczykiewicz Antoni i Beata, Słownik minimum fińsko–polski polsko fiński, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, s. 110), także jako usposobienie, charakter, a z dopełnieniem suomalainen (fiński) przekłada się sisu jako „fińską naturę” (Kudzinowski Czesław, Słownik fińsko–polski, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1988, t. 2, s. 910). Podobnie rzecz ma się w przypadku słowników fińsko–angielskich, (np. WSOY Elektroninen sanakirja 6.0) sisu tłumaczone jest jako wytrwałość, wytrzymałość (stamina), odwaga (guts), duma (pride), charakter, temperament (temper). [2] Fonkowicz Jerzy, „O czym śpiewa kantele. Rzecz o Finlandii”, Nasza Księgarnia, Warszawa 1976, s. 43. [3] Fonkowicz Jerzy, "Helsińskie...", tamże[4] Lehtonen Juhani U. E., „Cechy narodowe Finów”, tłum. Mariola Gąsiorowska–Siudzińska, w: Czas kultury, nr 2/2008, s. 13.

sobota, 25 czerwca 2016

Lomalle

Hei!

Właśnie rozpoczęły się wakacje, dla mnie też :) Chciałam Was uprzedzić o swojej dłuższej nieobecności. Na blogu będzie przerwa, ale jeśli złapię dostęp do Internetu, wpadnę na Facebooka lub wrzucę coś na instagrama.

Wracam za miesiąc. Przy okazji też Wam życzę udanego letniego wypoczynku :)


sobota, 11 czerwca 2016

Sauna!




saunoa - saunować (czasownik)
saunominen - saunowanie (rzeczownik)
löylyt - 'kąpiele' w saunie - saunowanie
jäähy - moment na ochłodzenie

savusauna - sauna dymna, z tradycyjnym piecem narzewanym drewnem
sähkösauna - sauna elektryczna, z nowoczenym piecem elektrycznym

löylyhuone - pokój parowy (tam, gdzie jest piec)
pesuhuone - pokój (np. z prysznicem) gdzie można się umyć przed, po i w trakcie saunowania 
pukuhuone - pokój do przebrania się

kiuas - piec 
lauteet - ławki
löyly - duch sauny, para wydobywająca się po zalaniu gorących kamieni wodą
löylykauha - drewniana łycha do nabierania wody
löylyvesi - woda przeznaczona do polewania gorących kamieni
pefletti - kawałek miękkiego materiału (np. z pianki albo papieru)  układany na ławkach w saunie, żeby na nim usiąść 
vihta/vasta - brzozowe witki używane do chłostania, aby m.in pobudzić krążenie

saunoja - korzystający z sauny
löylymies - zagorzały wielbiciel sauny
löylynlyömä - kolokwialnie głupi lub zwariowany (dosłownie taki, którego 'uderzyło' gorąco sauny)
saunatonttu - saunowy elf pilnujący, aby każdy się dobrze zachowywał się w saunie

lämmin ‎- lämpimämpi - lämpimin - ciepły, cieplejszy, najcieplejsz
kuuma - kuumempi - kuumin - gorący, gorętszy, najgorętszy
viileä ‎- viileämpi - viilein - chłodny, chłodniejszy, najchłodniejszy
kylmä - kylmempi - kylmin - zimny, zimniejszy, najzimniejszy

Kylmästä lämpimään, lämpimästa kylmään - z zimnego do ciepłego, z ciepłego do zimnego.

Pidätkö saunomisesta?

czwartek, 5 maja 2016

PFZ: Haluaisin muuttaa toiseen maahan.



Haluaisin - tryb przypuszczający 1 os. l. poj. czasownika haluta - chcieć = chciał(a)bym.
muuttaa - przeprowadzić się, też: zmieniać.
toiseen - illatiivi słowa toinen - drugi, inny = do drugiego
maahan - illatiivi słowa maa - kraj = do kraju.

Chciał(a)bym się przeprowadzić do innego kraju.

Huom!
- muuttaa maasta toiseen - chcę się wyprowadzić z kraju do innego.
- maa - słówko odmienione w przypadkach lokatywnych wewnętrznych (maassa, maasta, maahan) oznacza "kraj"; natomiast w przypadkach lokatywnych zewnętrznych (maalla, maalta, maalle) oznacza "wieś" :)

niedziela, 1 maja 2016

Słówka związane z Vappu

sima & tippaleipä cc by mako, teekkarilakki cc by Ville Vesterinen / en.wikipedia.org

Vappu - zdrobnienie imienia Vapluri, fińskiego odpowiednika imienia Walburga.
vappu - noc z 30 kwietnia na 1 maja, celebracja nadejścia wiosny, połączona z obchodami dnia pracy, święto studentów (więcej o tym napisała GRH Suomen Armeija).
sima - napój na bazie cytryn, rodzynek, cukru i drożdży. Ulega delikatnej fermentacji, więc zawiera odrobinę alkoholu (instukcja produkcji tutaj po angielsku).
tippaleipä - smażone na głębokim tłuszczu ciasteczko o charakterystycznym i łatwo rozpoznawalnym kształcie (przepis na Fińskich Smakach po polsku).
teekkarilaaki - czapka studenta politechniki/uczelni technicznej.
makkara - kiełbasa.
kokko - ognisko, które podczas vappu osiąga wyjątkowo wielkie rozmiary.
ilmapalloja - balony, których nie brakuje na ulicach fińskich miast podczas vappu.
kippis - toast: na zdrowie!

sobota, 30 kwietnia 2016

Toukokuu

Maj w historii Finlandii

1 maja - Vappu

1 maja 1979 r. urodził się Pauli Rantasalmi, gitarzysta zespołu The Rasmus.
2 maja 1986 r. fiński kierowca Henri Toivonen i jego włoski pilot Sergio Cresto zgnięli w wypadku podczas Rajdu Korsyki. Po tej tragedii FISA podjęła decyzję o zlikwidowaniu Grupy B.
3 maja 1984 r. zmarł Kurt Martti Wallenius, generał i działacz prawicowy (ur. 1893).
5 maja 1989 r. Finlandia została przyjęta do Rady Europy.
6 maja 1877 r. zmarł Johan Runeberg, poeta, autor Maamme (ur. 1804).
10 maja 1875 r. urodził się nacjonalista Eugen Schauman (zm. 1904).
10 maja 1938 r. urodził się poeta i tłumacz Juha Vainio.
11 maja zmarł architekt i ikona fińskiego designu, Alvar Aalto (1976). A także urodzili się skoczkowie narciarscy Janne Ahonen (1977) i Arttu Lappi (1984), oraz Perttu Kivilaakso (1978), wiolonczelista i członek zespołu Apocalyptica.
12 maja 1806 r. urodził się Johan Wilhelm Snellman, polityk, Fennoman, propagator fińskości (zm. 1881). Tego samego dnia 1897 roku zmarła Minna Canth, pisarka i feministka.
13 maja 1848 r. odbyło się pierwsze publiczne wykonanie pieśni Maamme (obecnie hymn Finlandii).
15 maja 1918 r. zakończyła się wojna domowa w Finlandii.
19 maja 1983 r. urodził się Olli Herman, wokalista Reckless Love.
20 maja 2006 r. Lordi z piosenką "Hard Rock Hallelujah" wygrał w 51. edycji Eurowizji.
23 maja 1907 r. po raz pierwszy zebrał się fiński parlament, Eduskunta.
24 maja 1962 r. zmarł Eino Nieminen, fiński językoznawca, slawista, polonista (ur. 1891).
26 maja 1850 r. urodziła się malarka Amélie Lundahl (zm. 1914)
28 maja 1980 r. zmarł Rolf Nevanlinna, fiński matematyk (ur. 1895).
29 maja 1918 r. zatwierdzono flagę Finlandii.
30 maja 1966 r. urodził się rzeźbiarz Wäinö Aaltonen (zm. 1894).

Kalendarium na podstawie Wikipedii.


Fiński kalendarz na maj 2016 do pobrania tutaj:
tutaj

poniedziałek, 25 kwietnia 2016

5 stereotypów o Finach

Dzisiaj jest świetna okazja, by przyjrzeć się stereotypom. A to za sprawą 25 edycji akcji 'W 80 blogów dookoła świata', której tematem są właśnie stereotypy. Jakie opinie krążą po świecie o mieszkańcach Finlandii? Zebrałam te, jak mi się wydaje, najbardziej popularne. I gdyby tak wyobrazić sobie stereotypowego Fina, możnaby go opisać tak... (będzie to nieco uwspółcześniona wersja Mattiego opisywanego przez Topeliusa): ubrany w czarną skórę długowłosy blondyn (albo blondynka, chociaż tak jak w przypadku Mattiego, stereotypu zdają się generalnie dotyczyć mężczyzn), który, ciągle milcząc, smutnym spojrzeniem patrzy pod nogi, wychodząc chwiejnym krokiem z kolejnego baru. Stereotypy nie biorą tak zupełnie z powietrza i w każdym tkwi ziarneko prawdy. A jak jest w tym przypadku?

Heavy Metal

W żadnym innym kraju na świecie nie ma aż tylu zespołów metalowych co w Finlandii. To właśnie stamtąd pochodzą takie formacje jak Children of Bodom, Nightwish, Stratovarius, Sonata Arctica, Apocalyptica, Turisas, Moonsorrow... i można by tak wymieniać w nieskończoność. W 2012 na 100 tys. Finów przypadało ponad 50 metalowych kapel, co każde przypuszczać, że praktycznie każdy Fin jest zagorzałym fanem ciężkich brzmień (i to bez ograniczenia wiekowego). Podejrzewam, że dla wielu Finolubów to właśnie fiński metal stał się powodem uwielbienia tego kraju. Dla mnie tak!  

Czy faktycznie jadąc do Finlandii powinniśmy się wiec spodziewać, że wszyscy są tam fanami heavy metalu? Oczywiście, że nie. Nie samym metalem człowiek żyje i chociaż w dużych miastach pełno jest barów i miejsc wypełnionych ciężką muzyką, to fińskie odludzia brzmią fińskim tangiem, humppą lub po prostu ciszą.


Alkohol
W języku fińskim faktycznie istnieje coś takeigo jak kalsarikännit (oznaczające mniej więcej zamiar picia alkoholu w zaciuszu domowym w samej bieliźnie) oraz mnóstwo określeń na kaca. Nie bierze się to znikąd, ponieważ spożycie alkoholu jest w tym kraju faktycznie wysokie. Statystycznie jest jednak niższe, niż np. w Polsce.

Blond
Będąc w Finlandii lepiej zrezygnować z opowiadania żartów o blonynkach ;) Zgodnie z tą mapą, w 2014 ponad 60% Finów miało jasne włosy. To Finlandia typowana jest jako jedyny kraj, który za 200 lat będzie zamieszkały przez ostatnich naturalnych blondynów. Na ile można ufać takim statystykom i przewidywaniom, nie wiem. Wiem natomiast, że fiński blond to piękny kolor, który tak ładnie pasuje do jasnoniebieskich oczu. Według mnie to straszna szkoda, że tak wiele Finek zmienia swój naturalny blond na inny kolor :( 



Cisza

Finowie milczą, nie lubią rozmawiać i w ogóle są jacyś tacy gburowaci - to dość powszechna opinia. Z tego, co zdąrzyłam się zorientować, Finowie generalnie nie lubią takich pogawędek od niechcenia (przynajmniej w gronie nowopoznanych osób). W kraju, o tak surowym klimacie, liczy się konkret. I to pewnie dlatego język fiński jest tak  bardzo skondensowany ;) Mówi się, że Finlandia to kraj introwertyków, wycofanych i zawsze milczących, ale mi wydaje się, że Finowie nie znają pojęcia krępującej ciszy i po prostu nie mają potrzeby zapełniania jej byle paplaniną. To akurat w pełni rozumiem i pod tym względem sama przypominam stereotypowego Fina. Poza tym, jak to zwykle w przypadku introwertyków bywa, wcale nie są oni ciągle cisi i nieśmiali. Po prostu nie potrzebują takiej dawki interakcji społecznych jak ekstrawertycy, cenią sobie przestrzeń (też w kontekście kominikacyjnym, gdzie zawsze znajdzie się miejsce dla ciszy), i stają się bardziej otwarci dopiero po bliższym poznaniu. Przy okazji, znacie ten dowcip ten dowcip? "Czym się różni Fin introwertyk od Fina ekstrawertyka? Introwertyk podczas rozmowy patrzy na swoje buty, a ekstrawertyk - na buty swojego rozmówcy."

I, żeby nie było, gadatliwi Finowie też istnieją ;) Ale mam wrażenie, że oni sami lubią ten stereotyp zamkniętego w sobie cichego narodu. Często pojawia się on przecież w wytworach kultury (np. w filmach), a przecież one także wpływają na to, jaki obraz Finlandii maluje się poza jej granicami.

Smutek
Stereotypowy Fin jest ciągle smutny i nigdy się nie uśmiecha. Fakt, w Finlandii przez większość czasu brakuje słońca, zimy są ciemne i długie, a noc polarna, kaamos, trwa w Laponii nawet dwa miesiące. Nic więc dziwnego, że w krajach północnych odsetek samobójstw jest tak wysoki. Z drugiej strony, bycie, a raczej wyglądanie na "smutnego" czy w jeszcze inaczej - nie uśmiechanie się, niekoniecznie musi wynikać z depresji (Finowie mają przecież sisu i swoje sposoby na zimę), a może raczej z introwertyzmu i skrywania emocji w sobie lub zupełnie jeszcze czegoś innego. Kiedyś Janne Ahonen spytany o to, dlaczego podczas konkursu skoków ma taką smutną minę, odpowiedział, że przyszedł tam po to, by skakać, a nie żeby się uśmiechać!



Faktycznie w porównaniu do -stereotypowego- gorącego temperamentu Włochów, Finowie wydają się chłodni, zamknięci i wycofani. Ale nie dajmy się zwieść pozorom - pod tą lodową skorupą kryje się często dużo serdeczności, otwartości i przyjaźni. Mi fiński charakter, oprócz oczywiście wytrwałości i uporu zamkniętych w sisu, kojarzy się przede wszystkim ze stoickim spokojem. A może to też tylko stereotyp? :) 

W każdym razie, tak wygląda moja piątka największych stereotypów o mieszkańcach Finlandii. 
Co Wy dopisalibyście do listy? 

Jeśli macie ochotę poczytać więcej na temat fińskiego stereotypu, zapraszam do mojego poprzedniego wpisu o Mattim, postaci ucieleśniającej "typowe" fińskie cechy. 
A jeśli ciekawią Was stereotypy na temat innych narodowości oraz języków obcych, poczytajcie wpisy pozostałych uczestników akcji: 

Austria: Viennese breakfast - 5 faktów i mitów o Austrii
Chiny: Biały Mały Tajfun - 5 mitów o Chinach 
Gruzja: Gruzja okiem nieobiektywnym -  Najbardziej mylące stereotypy o Gruzji
Japonia: japonia-info.pl - Mity na temat języka japońskiego
Kirgistan: 
O języku kirgiskim po polsku - Językowe stereotypy o Kirgizach
Niemcy: Niemiecka Sofa - 5 niemieckich mitów i legend
Tanzania/Kenia: Suahili online - 5 mitów o Kenii i Tanzanii (i o Afryce w ogóle)
Wielka Brytania: 
Angielski c2 - Język prawdę Ci powie 
Język angielski dla każdego - 5 stereotypów o Anglikach
Włochy:

sobota, 9 kwietnia 2016

Hyvää suomen kielen päivää!

rys. Albert Edelfelt / Wikipedia
9 kwietnia to w Finlandii Dzień Języka Fińskiego. Dzień ten upamiętnia rocznicę śmierci Mikaela Agricoli (zm. w 1557). Ciekawostką jest, że 9 kwietnia to także dzień urodzin Eliasa Lönnrota (ur. w 1802), który też wkład w fińską kulturę miał nieoceniony. Ale wróćmy do Agricoli, bo to on jest dzisiaj postacią najważniejszą. 

W XIII wieku Szwecja zajęła terytoria fińskie zaczęła przeprowadzać różnego rodzaju reformy, mające na celu ujednolicenie nowo zdobytych terenów do reszty Królestwa – wprowadzono luteranizm, a oficjalnym językiem stał się język szwedzki, który upowszechnił się przede wszystkim wśród wyższych warstw społecznych. Jednak większość fińskich obywateli stanowili wówczas chłopi, którzy wciąż posługiwali się własnym językiem. Był to język fiński, w głównej mierze mówiony. Fińskie piśmiennictwo zaczęło rozwijać się dopiero w wieku XVI, właśnie za sprawą biskupa Mikaela Agricoli. Napisał on pierwszą książkę po fińsku Abckiria, stanowiącą połączenie elementarza i modlitewnika, a także jako pierwszy przetłumaczył na fiński Nowy Testament. 


Pierwsze wersy Abckiria brzmiały tak:
Oppe nyt wanha, ia noori, joilla ombi Sydhen toori.
Jumalan keskyt, ia mielen, iotca taidhat Somen kielen.

We współczesnym fińskim brzmią tak:
Ope nyt vanha ja nuori, joilla ompi sydän tuori.
Jumalan käskyt ja mielen, jotka taidat suomen kielen.

Cytaty pochodzą z tej strony, na której istnieje możliwość także odsłuchania czytanego tekstu. 

A w polskim tłumaczeniu mogłoby być tak:

Uczcie się starzy i młodzi, wy, serca świeżego.
Przykazań Bożych i Boskiej woli, byście poznali języka fińskiego. 

To oczywiście tylko moja interpretacja, żeby się rymowało. Dosłownie byłoby tak: "Ucz się teraz stary i młody, którzy macie serce świeże. Przykazań Bożych i woli, byście znali język fiński."

Zdecydowanie Agricoli należy się suuri kiitos za to, co zrobił. Zastanawiam się tylko dlaczego jednak nie wykorzystał okazji i jednak nie uprościł nieco gramatyki? 

Ale i tak, jak wiecie, uwielbiam fiński. O tym dlaczego, opowiada ten filmik: 


Koniecznie dajcie znać, czy macie tak samo :)

niedziela, 3 kwietnia 2016

10 Zalet Nordic Walkingu

Słońce wyszło, zrobiło się ciepło, czas ściągnąć kije z szafy i je (i siebie) przewietrzyć. Dzisiaj zaczęłam swój sezon na nordic walking. I tak podczas spaceru wpadł mi do głowy pomysł na ten post, który mam nadzieję, zachęci Was do tego sportu :)


1. Jest fiński.
A (prawie) wszystko, co fińskie, jest dobre. Nordic walking, po fińsku sauvakävely: sauvu - kijek, kävely - spacer. Powstał w Finlandii w latach 20. XX wieku po to, aby narciarze biegow mogli trenować przez cały rok, nawet wtedy, gdy nie ma śniegu (czyli w Finlandii przez jakieś dwa tygodnie? :p).

2. Nie jest skomplikowany.
Podstaw chodzenia można się bardzo szybko nauczyć. Najprościej ujmując, nordic walking to marsz, podczas którego po obu bokach trzymamy kijki, które na przemian ciągniemy i wbijamy w podłoże. Wystarczy lekcja z instruktorem albo kilkukrotne obejrzenie filmików instruktażowych jak chodzić (i jak nie chodzić).

3. Jest bezpieczny.
Ponieważ nie jest to sport bardzo intensywny (chyba, że w wersji dla sportowców), jest bezpieczny, nie obciąża kręgosłupa i stawów, nie grozi kontuzjami.

4. Jest odpowiedni dla każdego.
Nie ma ograniczeń wiekowych i aby zacząć nie jest wymagana wysoka kondycja fizyczna. W wersji rekreacyjnej nie jest aktywnością bardzo wysiłkową, dlatego nadaje się także dla leniuchów. Jest w sam raz dla osób, które nie lubią bardzo męczących aktywności, a chcą się jednak rozruszać.

5. Można chodzić zawsze i wszędzie.
Nordic walking można uprawiać przez cały rok i praktycznie wszędzie - w lasach, parkach, na wytyczonych szlakach, trasach, przy okazji podziwiać krajobrazy i cieszyć się kontaktem z naturą. Albo można też chodzić po chodnikach :)

6. Jest tani.
Pierwszy koszt to zakup kijków i zależnie od marki będzie on oscylował w granicach 30-100 zł, chyba, że zdecydujemy się od razu kupić oryginalne fińskie (wtedy kilkaset złotych). Ja swoje kupiłam w Lidlu (marka Crivit), kosztowały w granicach 75 zł. Są to najzwyklejsze kijki - istnieją też teleskopowe, z antywstrząsem i innymi bajerami. Ja jestem z tych swoich zadowolona.

Przydatna funkcja pozwalająca szybko uwolnić się od kikjów :)
Pamiętajcie, żeby kupić właściwe kijki, czyli specjalne do NW, nie do trekingu (te mają inne uchwyty i inne końcówki); i odpowiednio dobrać ich rozmiar do swojego wzrostu (można policzyć według wzoru: wzrost w cm x0.66 - dla uprawiających NW rekreacyjnie; lub x0.68 dla sportowców; albo dobrać kijek tak, by trzymając go wzdłuż ciała, łokieć tworzył kąt prosty). 
Warto zaopatrzyć się także w wymienne stopki, które są różne w zależności od tego, czy są przeznaczone do powierzchni utrwardzonych (chodnik, asfalt) czy miękkich (ścieżki w lesie, plaża). Czasem stopki lubią się gubić, więc warto mieć je w zapasie. Koszt pary to kilka złotych. I to tyle jeśli chodzi o podstawowe wyposażenie.

7. Jest lepszy niż zwykły marsz.
Lepszy, ponieważ o wiele bardziej angażuje mięśnie górnych partii ciała. Czyli rozruszamy więcej mięśni i spalimy więcej kalorii.

8. Jest dobrą wymówką.
Nie wiem, czy też tak macie, ale ja nie lubię szwędać się ot tak po prostu, bez celu. Wyprowadzam więc swoje kijki na spacer ;) Przynajmniej mam jakiś powód by ruszyć tyłek z domu. 

9. Odświeża umysł.
Jak każda aktywność fizyczna, pozwala przewietrzyć głowę i oderwać się od codziennego zgiełku. Lubię spacerować zwłaszcza w parku, gdzie faktycznie można się wyciszyć. I nie myśleć o niczym. No, chyba że o pomysłach na kolejne wpisy :)

10. Jest sportem towarzyskim.
Można chodzić w parach i większych grupach. Rekreacyjny NW chodzi się w tempie pozwalającym na swobodną rozmowę, można więc przy okazji poplotkować.

Kto się skusi?



piątek, 1 kwietnia 2016

Huhtikuu


Aki Kaurismäki / Mika Kojonkoski foto - cc: Soppakanuuna / Wikipedia





































Kwiecień w historii Finlandii 

1 kwietnia 2002 r. zmarł Simo Häyhä, fiński strzelec wyborowy (ur. 1905).
4 kwietnia 1957 r. urodził się Aki Kaurismäki, fiński reżyser filmowy.
6 kwietnia 1948 r. podpisano fińsko-radziecki układ o przyjaźni i pomocy wojskowej. 
9 kwietnia 1802 r. urodził się Elias Lönnrot, fiński poeta, etnograf, twórca Kalevali.
9 kwietnia 1557 r. zmarł Mikael Agricola, fiński duchowny protestancki, twórca literackiego języka fińskiego (ur. 1510). 
9 kwietnia to w Finlandii Dzień Języka Fińskiego.
13 kwietnia 1976 r. w wyniku eksplozji w fabryce amunicji w Lapua w Finlandii zginęło 40 osób.
19 kwietnia 1963 r. urodził się Mika Kojonkoski, fiński skoczek narciarski, trener.
20 kwietnia 1979 r. urodził się Jussi Hautamäki, fiński skoczek narciarski, starszy brat Mattiego. 
21 kwietnia 1992 r. zmarł Väinö Linna, fiński pisarz (ur. 1920).
25 kwietnia 1945 r. zakończyła się wojna lapońska.
26 kwietnia 1865 r. urodził się Akseli Gallen-Kallela, fiński malarz (zm. 1931).
27 kwietnia - Dzień Weterana.
27 kwietnia 1970 r. zmarł Ilmari Kianto, fiński pisarz (ur. 1874)


Kalendarz na kwiecień do pobrania (kliknij w obrazek :)):



Kalendarium na podstawie Wikipedii. 

wtorek, 29 marca 2016

Pikapikaa!

Ostatnio słucham dużo Ankary. Ustawiam w kółko kilka piosenek, a dzień od razu staje się bardziej znośny. I tak słuchając po raz n-ty tego samego utworu wyłapuję coraz to bardziej ciekawe słówka. Niedawno w ucho wpadło mi pikavippi (generalnie cała piosenka opowiada niezłą historię, na pewno wkrótce ją przeanalizuję ;)). Co to takiego?

"Ihan sama, soitan pari pikavippii, kaikki rahat pyramidihuijauksiin..."


Pikavippi to szybka pożyczka, coś na zasadzie polskich tzw. chwilówek. Słowo składa się z prefiksu 'pika' oznaczającego coś szybkiego, ekspresowego, natychmiastowego, oraz słowa vippi - pożyczka. Kilka innych przykładowych słów zawierających ten prefiks (a słownik Kudzinowskiego zawiera całą ich stronę):

pikakirje - list ekspresowy, też ekspresowa poczta 
pikajuna - pociąg pospieczny 
pikaluku - sybkie czytanie
pikapirros - szkic
pikaruoka - fast food 
pikatie - autostrada
pikanäppäin - skrót klawiszowy
itd.

Oprócz tego istnieje też przymiotnik pikainen - szybki; np. pikainen visiitti - szybka (krótka) wizyta, oraz przysłówki: pikapikaa - szybko; tuota pikaa - niezwłocznie, pikapuoliin - wkrótce, za moment (kolokwialnie).

Cieszę się, że odkryłam ten prefiks, ponieważ w tak łatwy sposób poszerzył się mój zasób słownictwa ;) I to niewyobrażalne, jak łatwo go zapamiętać... Swoją drogą nie wiedziałam, że Pikaczu mówł po fińsku ;)





Na podstawie: Wiktionary; "Słownik fińsko-polski" C. Kudzinowski, Wyd. Naukowe UAM 1988, tom II, s.  729-730.

piątek, 25 marca 2016


Fińskie jajo

Wielkanoc już tuż, tuż, a jak Wielkanoc to i jajka. A jak jajka, to i odwieczne pytanie...

Kumpi oli ensin, muna vai kana?

Co było pierwsze, jajko czy kura? No właśnie! Zgodnie z mitem opisanym w Kalevali, świat powstał z jajka. Ale to kaczka je zniosła. Najpierw na kolanach boginii powietrza, Ilmatar, uwiła sobie ona gniazdo. Złożyła w nim sześć jaj złotych i jedno żelazne. Gdy Ilmatar poruszyła się, jajka wpadły do wody i potłukły się. Z ich kawałków powstał świat, a było to tak...


"Stworzenie Świata"/Kalewala/ tłum. Jan Brzechwa, cyt. za: babelmatrix.org
Co więc było pierwsze, jajko czy kura? No przecież jasne, że kaczka! :)

Muna jest dzisiaj zdecydowanie głównym słówkiem kilku następnych dni. Chociaż może powinnam dla jasności napisać kanamuna, żeby była jasność, o jake jajka chodzi ;) (zerknijcie do Suomiki po dalsze wyjaśnienia). Wracając do jaja, w partitiivi w liczbie mnogiej to munia. Tutaj uwaga, bo munia to także bezokolicznik czasownika oznaczającego 'znosić jajko'. Ale też 'guzdrać się', 'wałęsać', 'marudzić' lub 'strzelić gafę'. Jak to w fińskim bywa, także i w tym przypadku jednym słówkiem można wyrazić napawdę wiele. Dowiedziałam się bowiem, że czasnownik munia funkcjoniuje także w znaczeniu 'kazać komuś czekać bez powodu'. Serio! Dowód jest tutaj.

Kolejnym czasownikiem bliskim jaju jest munata, który w języku potocznym wulgarnie używany jest jako określenie na, łagodnie mówiąc, niepowodzenie. Natomiast w sformułowaniu munata itsensä oznacza 'zrobić z siebie widowisko'. Harri munasi itsensä może być więc innym spsobem na przyznanie, że Harri on tehnyt itsestään pellen (Harri on tööt-tööt-tööt-tööt-tööt), Harri zrobił z siebie błazna, Harri się zbłaźnił, albo inni zrobili sobie z niego jaja!

Kończąc ten jajeczny wątek, który z powodu nadchodzącej Wielkanocy jest jak najbardziej na czasie, muszę wspomnieć o pääsiäismunia suklaamunia. Te pierwsze to pisanki - tak, tak, w Finladnii też jest taka tradycja. Drugie to jajka czekoladowe. Ale nie chodzi mi o Kindermunia (jajka niespodzianki), tylko o czekoladowe jajka zwane Mignonami. Mignon to czekoladowe jajo z orzechowym nadzieniem zamknięte w... prawdziwej skorupce! Jest to przysmak wielkanocny, a Fazer produkuje go od 1896 roku. Ciekawe, jak smakuje -  jest lepsze niż czekoladowy królik?

CC: Tiia Monto / Wikipedia



Wpis (z poślizgiem, ale zawsze!) w ramach akcji "W 80 blogów do okoła świata" - aby dowiedzieć się czegoś więcej na jej temat, kliknij tutaj. A poniżej linki do wpisów pozostałych uczestników:

CHINY
Biały Mały Tajfun - Herbaciane jajka 

FINLANDIA

FRANCJA 
Blog o Francji, Francuzach i języku francuski - Co było pierwsze: jajko czy kura? 

GRUZJA
Gruzja okiem nieobiektywnym - Chaczapuri adżaruli

HISZPANIA

KIRGISTAN
O języku kirgiskim po polsku - Jajko po kirgisku

ROSJA
Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim - Co ma jajko do języka?

TURCJA
Turcja okiem nieobiektywnym - Seans filmowy: “Yumurta”

USA

WIELKA BRYTANIA
Angielska Herbata - Jajka, wszędzie jajka!
Język angielski dla każdego - All you always wanted to know about...eggs
English with Ann - Idiomy z jajem
Language Bay- Perfect eggs

WŁOCHY
Studia, parla, ama - W 80 jajek dookoła świata