Film: Joulutarina, czyli świąteczna opowieść o Mikołaju

Na ten film natrafiłam zupełnie przypadkowo, przerzucając kanały by znaleźć coś, na czym można zawiesić oko podczas śniadania. Świąteczny nastrój odpoczynku wisiał jeszcze w powietrzu, a Joulutarina bardzo dobrze wpasowała się w tę atmosferę. 

Joulutarina / Święty Mikołaj

Akcja filmu toczy się na malutkiej wsi gdzieś na dalekiej północy. Poznajemy historię chłopca, Nikolasa, którego rodzice i siostra giną w wypadku na jeziorze. Mieszkańcy wioski postanawiają zaopiekować się sierotą. Chłopcem przez rok opiekuje się jedna rodzina po kolei, a co Boże Narodzenia chłopiec trafia do kolejnego domu. Nikolas odwdzięcza się każdej rodzinie za opiekę małym podarkiem, wystruganą przez siebie z drewna figurką lub zabawką. Jednak pewnego roku, gdy we wiosce zaczyna brakować jedzenia, nikt z mieszkańców nie jest w stanie nadal opiekować się chłopcem. Wtedy na miejscu pojawia się Iisakki, stolarz samotnik, który postanawia przygarnąć Nikolasa do siebie i wykształcić go na rzemieślnika. Nowy opiekun jest dla chłopca dość surowy, ale malec dobrze sobie radzi sobie w nowej roli, ćwiczy swój warsztat, szybko nabiera wprawy w tworzeniu mebli, a potajemnie nadal struga zabawki dla mieszkańców wioski, z której pochodzi. Obdarowanie mieszkańców staje się tradycją, którą Nikolas, już jako dorosły, nadal kontynuuje. 

Joulutarina to historia opowiedziana serdecznie, spokojnie, bez pośpiechu i większych efektów. Całości dopełnia nastrojowa muzyka oraz piękne lapońskie krajobrazy - film nagrywany był głównie w znajdującym się na samiuśkiej północy Finlandii regionie Utsojoki. Trochę żałuję, że oglądałam ten film w wersji polskiej, dubbingowanej. Zdecydowanie wolałabym oglądać, a raczej usłyszeć go w oryginale... 

Dużym plusem historii jest fakt, że przez dłuższy czas wydaje się ona autentyczna. Poczucie autentyzmu mija dopiero pod koniec, gdy Nikolas przywdziewa znane wszystkim czerwone wdzianko, a Mikołaj w saniach na tle polarnej zorzy odlatuje gdzieś tam daleko, hen...

Reżyserem filmu jest Juha Wuolijoki, a w rolach głównych wystąpili: Otto Gustavsson (jako młody Nikolas), Hannu-Pekka Björkman (jako Nikolas) - znany z filmów Akiego Kaurismäkiego, Kari Väänänen (Iisakki) - znany z "Seksu po fińsku". W "Świętym Mikołaju" pojawia się także para znana z filmu "Perły i wieprze", mianowicie Mikko Leppilampi (jako Hannus) oraz Laura Birn (jako Aada). 

Joulutarina to historia o chłopcu sierocie, który próbował poradzić sobie ze stratą rodziny,  znajdując ukojenie w realizacji jednego, wyznaczonego przez siebie zadania. To też familijna opowieść o Świętym Mikołaju, o tym, skąd wzięło się otrzymywanie prezentów, skąd w zaprzęgu Mikołaja wzięły się renifery oraz po co potrzebna była mu czapa i peleryna własnie w kolorze czerwonym. Jeśli jesteście tego ciekawi, a także chcecie nacieszyć oczy fińskimi krajobrazami (i śniegiem, którego akurat teraz bardzo brakuje) - zapraszam do obejrzenia tej opowieści i przeniesienia się choć na chwilę do mroźnej i klimatycznej Laponii.

Hei, huomenta Suomi, hyvin pyyhkii!

No hei, Suomi, mitä kuuluu? Kiedy się spotkamy raz jeszcze? Wiem, niezbyt prędko, niestety. Dlatego jestem tu.

Od kilku dobrych lat (a nawet lat kilkunastu) Finlandia chodzi mi po głowie i jakoś trudno ją stamtąd przegonić. Po długich latach udało mi się być tam. Tam jest bardzo miło, jest spokojnie, jest lepiej, niż myślałam, a jednocześnie normalniej, niż mi się zdawało. Tam jest po prostu. Tam mi się podoba. I tam w końcu zostawiłam kawałek serca, po który muszę wrócić, bo mi w to serce zimno teraz, trzeba lukę załatać, bo przewiewa. Też tak macie?

Jestem tutaj z potrzeby wypisania. Moje zfinienie od początku objawiało się w jakiejś wirtualnej obecności. Głównie pisemnej, choć zdarzyło mi się też spróbować innych form. Ale pisać lubię najbardziej. Jest to mój pierwszy fiński blog, nie strona. Blog, bo bardziej osobisty, mocno subiektywny i dlatego też łatwiejszy, choć niemniej wymagający.

Czego się tutaj można spodziewać? Ot, typowych przemyśleń jednej takiej Finolubnej. Potyczek językowych. Inspiracji. Wspomnień. Fińskości, bo fińskość lubię najbardziej. Będzie biało-niebiesko.

Literatura

Spis fińskiej literatury wydanej w j. polskim według roku wydania:

2013

Harjunpää i dręczyciel kobiet Matti Yrjänä Joensuu, tłum. B. Kojro, Wyd.Kojro 2013

Powieść kryminalna Harjunpää i dręczyciel kobiet  opowiada o tajemnicznym mężczyźnie napadającym na kobiety w jednej z dzielnic w Helsinkach. Jego sprawę przejmuje policjant Timo Harjunpää, borykający się z nadmiarem pracy, przejęty losem ofiar napastnika.


Niech się rozpęta burza Leena Lander, tłum. S.Musielak, wyd. Słowo/Obraz Terytoria 2008
Kiedy Iiris, dziennikarka z Helsinek, dowiaduje się o zdradzie męża, całe jej bezpiecznie uporządkowane życie nagle traci sens. Wyjeżdża do Olkikumpu na dalekiej prowincji, skąd pochodzi jej ojciec, by przygotować reportaż o składowaniu odpadów radioaktywnych w dawnej kopalni miedzi. Na miejscu nieoczekiwanie trafia na ślad mrocznej rodzinnej tajemnicy. Dzięki odnalezionym po latach listom i fotografiom ożywają wspomnienia z przeszłości - płomienne uczucia, miłość i nienawiść, zdrada, zemsta, szaleństwo, wreszcie śmierć. Iiris nie tylko odkrywa niezwykłą historię swojej rodziny, ale i prawdę o sobie.
Niech się rozpęta burza to pełen napięcia thriller psychologiczny, poruszająca historia miłosna, a także epicka opowieść o życiu w burzliwych latach trzydziestych, autorstwa jednej z najpopularniejszych fińskich pisarek.

2011

Miecz Timo Parvela, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2011

Miecz jest pierwszą częścią trylogii Strażnicy Sampo, w której grupa dziewczynek i chłopców zostaje wciągnięta w walkę o zdobycie przynoszącego dobrobyt magiczne przedmiotu. Ta powieść fantasy oparta na motywach fińskiego eposu Kalevala w fascynujący sposób łączy elementy mitologii fińskiej ze współczesną rzeczywistością i problemami nękającymi świat.

2010

Wirus Ebola w Helsinkach Taavi Soininvaara, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2010

Generał Raimo Siren, dowódca operacyjny fińskiej armii, potrąca śmiertelnie rowerzystkę i ucieka z miejsca wypadku. Sąd i więzienie wydają się nieuniknione. Jednak generał dowiaduje się, że fiński wirusolog Arto Ratamo wynalazł właśnie lekarstwo na zabójczy typ wirusa Ebola-Helsinki, który w połączeniu ze szczepionką można wykorzystać jako niebezpieczną i pożądaną broń biologiczną. Informacja o tym dociera także do pułkownika rosyjskiego wywiadu wojskowego. Kto przejmie próbówki z zakażoną wirusem krwią i formułę szczepionki? Czy Jussi Ketonen  – szef fińskiej Agencji Bezpieczeństwa – na czas rozwiąże zagadkę?

Samuraj Neko Rosa Liksom i Klaus Haapaniemi, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2010

„Samuraj Neko” autorstwa Finki Rosy Liksom i fińskiego projektanta Klausa Haapaniemi jest książką zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Napisana w duchu baśni braci Grimm opowieść o szlachetnym samuraju broniącym biednych ludzi w magiczny sposób przedstawia świat kultury japońskiej i zwraca uwagę na najważniejsze wartości ludzkiego życia.

Piękne ilustracje o niezwykłych kolorach i kształtach przykuwają wzrok i inspirują wyobraźnię, sprawiając, że baśń ta stanowi wyjątkową lekturę niezależnie od wieku czytelnika.

2008

Lit-6 Risto Isomäki, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2008

Lit-6 to thriller ekologiczny z elementami fantastyczno-naukowymi, opowiadający o kradzieży izotopu litu i plutonu, potrzebnych do skonstruowania bomby atomowej. Akcja powieści dzieje się w Stanach Zjednoczonych i Japonii, a główny bohater Lauri Nurmi, agent rządowy pochodzenia fińskiego, próbuje zapobiec atakowi terrorystycznemu, którego skutki trudno sobie nawet wyobrazić.

2007

Spirala śmierci Leena Lehtolainen, tłum. S. Musielak, Słowo/Obraz Terytoria 2007
Noora Nieminen miała być mistrzynią świata w łyżwiarstwie. Kiedy wspaniale zapowiadająca się szesnastolatka zostaje zamordowana własnymi łyżwami, pryskają nadzieje trenerów i rodziców. Kto jest mordercą? Może „król karaoke” Vesku Teräsvuori? A może postrach Espoo, pedofil molestujący małe dziewczynki? A może mordercą jest jednak ktoś z najbliższych Noorze osób? Nadkomisarz Maria Kallio jest już w siódmym miesiącu ciąży, lecz nie przeszkadza jej to poświęcić się całkowicie rozwiązywaniu tej zagadki. Do tego dochodzi jeszcze rywalizacja pomiędzy Marią a jej dawnym przeciwnikiem, Perttim Strömem, o stanowisko szefa wydziału kryminalnego. Skoro spirala śmierci raz zostanie puszczona w ruch, niełatwo ją zatrzymać.

Fantastyczne samobójstwo zbiorowe Aarto Paasilinna, tłum. B. Kojro, Wyd.Punkt 2007
Fantastyczne samobójstwo zbiorowe (Hurmaava joukkoitsemurha, 1990 r.) jest, mimo przewrotnego tytułu, powieścią pogodną i pełną nadziei. Chociaż opowiada o prawdziwych problemach ludzkich, to wprawia w dobry humor i wywołuje szczery śmiech.
Dyrektor Onni Rellonen i pułkownik Hermanni Kemppainen przypadkowo wchodzą do tej samej stodoły, by popełnić samobójstwo. Jednak postanawiają je odłożyć, zamieszczają ogłoszenie w gazecie i zbierają grupę osób, podobnie jak oni zniechęconych do życia. W końcu wyruszają autokarem w zwariowaną podróż po Europie, chcąc znaleźć odpowiednie miejsce na zrealizowanie ponurego zamiaru.

2006

Rozkaz, Leena Lander, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2006
Jegier Aaro Harjula podejmuje się przetransportowania więźniarki Miiny Malin do obozu dla jeńców, w którym ma być przesłuchana przez sędziego Emila Hallenberga. Podczas podróży łodzią obojgu przydarza się wypadek i trafiają na opuszczoną wysepkę. Po ośmiu dniach docierają wreszcie do Ruukkijoki, gdzie czeka na nich sędzia polowy Hallenberg: w cywilu pisarz i dziennikarz.
Jednak kobieta milczy, a jegier Harjula także nie jest zbyt rozmowny.
Co takiego stało się na wyspie?

2005

Harjunpää i kapłan zła Matti Yrjänä Joensuu, tłum. B. Kojro, wyd. Punkt 2005
Akcja powieści Harjunpää i kapłan zła rozgrywa się we współczesnych Helsinkach. Główny bohater, policjant Timo Harjunpää przystępuje do wyjaśnienia zagadkowych przypadków śmierci w metrze. Powieść skonstruowana nowatorsko, poruszająca także problemy przemocy w rodzinie, osamotnienia młodych ludzi oraz zagrożenia kryjącego się w środowisku.


Nie przed zachodem słońca Johanna Sinisalo, tłum. S.Musielak, Słowo/Obraz Terytoria 2005.
Za powieść Nie przed zachodem słońca Johanna Sinisalo otrzymała w 2000 roku najbardziej prestiżowe wyróżnienie literackie w swoim kraju – nagrodę Finlandia. Powieść przetłumaczono już na kilka języków, w tym angielski i francuski. Młody, bardzo przystojny i równie zdolny fotografik Mikael zwany Aniołem jest obiektem uczuć wielu mężczyzn. Sam – jak to często bywa – interesuje się kimś, kto myśli jedynie o wykorzystaniu jego zdolności do zbudowania własnej pozycji w świecie reklamy. Perspektywy zmieniają się, kiedy Mikael znajduje na ulicy chorego młodego trolla. Bliski kontakt ze stworzeniem, któremu przez wieki udawało się unikać spotkania z człowiekiem, wyostrza zmysł obserwacji Anioła oraz zdolność widzenia rzeczy istotnych. Autorka zręcznie posługuje się cytatami z fińskiej kultury, sięgając zarówno po klasykę (Kalevala), jak i po dziecięcą piosenkę Złotoskrzydła i skrzat.

Lang Kjell Westö, tłum. T. Szczepański, Słowo/Obraz Terytoria 2005
Powieść Lang to thriller o erotycznej obsesji i jednocześnie satyra na świat mediów. Główny bohater Christian Lang, utalentowany pisarz i gwiazda telewizji, człowiek sukcesu, wdaje się w romans z piękną i tajemniczą femme fatale. I choć przeczuwa, że ten związek przyniesie mu zgubę, nie potrafi mu się oprzeć. Autor splata tu w pasjonującą całość analizę kryzysu psychicznego bohatera, pełną napięcia historię desperackiej namiętności i zazdrości, które prowadzą do zbrodni i upadku, kulturową i moralistyczną refleksję na temat roli mediów we współczesnym społeczeństwie, wreszcie urzekający mroczną atmosferą portret Helsinek.

2004

Kobieta ze śniegu Leena Lehtolainen, tłum. S. Musielak, Słowo/Obraz Terytoria 2004
W rodzinnym majątku Rosbergów mieści się ośrodek terapeutyczny dla kobiet. Właścicielka, Elina, to znana radykalna feministka i psycholog, która prowadzi w pałacyku kursy „samoobrony psychicznej” dla kobiet. Mężczyźni nie mają tu prawa wstępu. W pewien zimowy dzień ciotka Eliny zgłasza jej zaginięcie… Wśród podejrzanych są nie tylko kobiety, które w dworku znalazły schronienie – od matki wielodzietnej rodziny ortodoksyjnych protestantów po tancerkę erotyczną z Helsinek – ale również ekscentryczny poeta, który wyraźnie coś ukrywa. Śledztwo prowadzone przez Marię Kallio dodatkowo komplikuje fakt, że aresztowany przez nią psychopata ucieka z wiezienia, grożąc jej zemstą.

2003

Wyjący młynarz Arto Paasilinna, tłum. B. Kojro, wyd. Kojro 2003
"Wyjący młynarz" ,  Arto Paasilinny, to pełna humoru opowieść O nietolerancji, głupocie ludzkiej, a także wzruszająca historia miłości. Paasilinna stworzył w niej niezwykle zabawne postacie, których przygody przeplatają się z pięknymi opisami przyrody dalekiej Północy fińskiej.