„Wytrzymałość,
wiara we własne siły, zacięty upór, wytrzymałość oraz
szaleńcza odwaga” [1]-
to zwykle tymi określeniami definiuje się sisu. Cechy te tworzą,
jak ujął to Jerzy Fonkowicz, „wielką siłę moralną" [2].
Sisu
zdaje się pociągać za sobą kolejne cechy przypisywane Finom: bezpośredniość i prostotę (w
dobrym tego słowa znaczeniu) [3], a to skutkuje w pragmatyzmie. Jedno z
fińskich przysłów mówi, że jeśli nie ma się nic do
powiedzenia, należy milczeć. Panujące stereotypy często określają Finów jako ludzi cichych i zdystansowanych. Zpewne jest w nim ziarnko prawdy, wszak milczenie, a raczej konieczność przebywania w ciszy, była niegdyś czymś zupełnie naturalnym. Obecnie gęstość zaludnienia w Finlandii wynosi
kilkanaście osób na kilometr kwadratowy. Kiedyś liczba ta była
jeszcze mniejsza. W czasach rozwoju Finlandii chłopi, stanowiący
większość mieszkańców tego kraju, żyli w małych wsiach, z dala od większych skupisk, a domostwa dzieliły znaczne
odległości. Bywało, że towarzyszem codzienności częściej stawała się przyroda, niż drugi człowiek. Poza tym trudny klimat Północy,
przynoszący fale śmiertelnego mrozu, klęski i nieurodzaje, niezbyt sprzyjał rozwijaniu relacji międzyludzkich.
Tak
napisał o tym Juhani Lehtonen:
„W
dawnych czasach zaludnienie po obu stronach Zatoki Fińskiej było
rzadkie, wsie nieliczne, a łączące je szlaki przez znaczną część
roku nie do przebycia. Ludność bytowała na granicy przetrwania.
Całą energię pochłaniała walka o utrzymanie się przy życiu i w
cieple. W takich warunkach rozwijanie sztuki współżycia
społecznego schodziło na dalszy plan: dni upływały na harówce w
samotności lub w niewielkiej grupie w lesie, w polu czy w obejściu.
Brakowało czasu na zbędne słowa, za to duch, sisu, rósł w
siłę" [4].
W
takich warunkach głównym zadaniem było walczyć o przetrwanie, co możliwe było tylko dzięki naprawdę ciężkiej pracy i dużej dozie wytrwałości. Stosunki
międzyludzkie ograniczały się tylko do tych niezbędnych, a same kontakty były zapewne konkretne i rzeczowe - czy to przypadkiem nie odzwierciedla się także w samym języku fińskim, który bywa na tyle skondensowany, że to, co po polsku wyrazilibyśmy za pomocą kilku słów, Fin jest w stanie wyrazić używając jednego (na co dobrym przykładem jest już samo sisu ;-))?
Można powiedzieć, że sisu „napędza” Finów do działania i to dzięki niemu mogli (i nadal mogą) pokonać trudności, jakich dostarczał im zarówno srogi klimat Północy, jak i niegdyś burzliwa historia. Z drugiej strony to właśnie te czynniki, tak, jak sauna, hartowały fińskiego ducha. Fakt, postęp cywilizacyjny sprawił, że coraz łatwiej jest przetrwać wciąż srogie fińskie zimy, a samym Finom nie sposób odmówić otwartości i serdeczności, to sisu nadal jest tym fascynującym, godnym pozazdroszczenia, pierwiastkiem fińskiego ducha.
[1] Fonkowicz Jerzy, „Helsińskie ABC,” Iskry, Warszawa 1971, s. 88. Także: Słowniki fińsko–polskie tłumaczą
sisu jako upór, zaciętość i wytrwałość (Krawczykiewicz Antoni
i Beata, Słownik minimum fińsko–polski polsko fiński, Wiedza
Powszechna, Warszawa 1990, s. 110), także jako usposobienie,
charakter, a z dopełnieniem suomalainen (fiński) przekłada się
sisu jako „fińską naturę” (Kudzinowski Czesław, Słownik
fińsko–polski, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama
Mickiewicza, Poznań 1988, t. 2, s. 910). Podobnie rzecz ma się w
przypadku słowników fińsko–angielskich, (np. WSOY Elektroninen
sanakirja 6.0) sisu tłumaczone jest jako wytrwałość, wytrzymałość
(stamina), odwaga (guts), duma (pride), charakter, temperament
(temper). [2] Fonkowicz Jerzy, „O
czym śpiewa kantele. Rzecz o Finlandii”, Nasza Księgarnia,
Warszawa 1976, s. 43. [3] Fonkowicz Jerzy, "Helsińskie...", tamże. [4] Lehtonen Juhani U.
E., „Cechy narodowe Finów”, tłum. Mariola
Gąsiorowska–Siudzińska, w: Czas kultury, nr 2/2008, s. 13.
Maj w historii Finlandii
