Toukokuu

Maj w historii Finlandii

1 maja - Vappu
1 maja 1979 r. urodził się Pauli Rantasalmi, gitarzysta zespołu The Rasmus.
2 maja 1986 r. fiński kierowca Henri Toivonen i jego włoski pilot Sergio Cresto zgnięli w wypadku podczas Rajdu Korsyki. Po tej tragedii FISA podjęła decyzję o zlikwidowaniu Grupy B.
3 maja 1984 r. zmarł Kurt Martti Wallenius, generał i działacz prawicowy (ur. 1893).
5 maja 1989 r. Finlandia została przyjęta do Rady Europy.
6 maja 1877 r. zmarł Johan Runeberg, poeta, autor Maamme (ur. 1804).
10 maja 1875 r. urodził się nacjonalista Eugen Schauman (zm. 1904).
10 maja 1938 r. urodził się poeta i tłumacz Juha Vainio.
11 maja zmarł architekt i ikona fińskiego designu, Alvar Aalto (1976). A także urodzili się skoczkowie narciarscy Janne Ahonen (1977) i Arttu Lappi (1984), oraz Perttu Kivilaakso (1978), wiolonczelista i członek zespołu Apocalyptica.
12 maja 1806 r. urodził się Johan Wilhelm Snellman, polityk, Fennoman, propagator fińskości (zm. 1881). Tego samego dnia 1897 roku zmarła Minna Canth, pisarka i feministka.
13 maja 1848 r. odbyło się pierwsze publiczne wykonanie pieśni Maamme (obecnie hymn Finlandii).
15 maja 1918 r. zakończyła się wojna domowa w Finlandii.
19 maja 1983 r. urodził się Olli Herman, wokalista Reckless Love.
20 maja 2006 r. Lordi z piosenką "Hard Rock Hallelujah" wygrał w 51. edycji Eurowizji.
23 maja 1907 r. po raz pierwszy zebrał się fiński parlament, Eduskunta.
24 maja 1962 r. zmarł Eino Nieminen, fiński językoznawca, slawista, polonista (ur. 1891).
26 maja 1850 r. urodziła się malarka Amélie Lundahl (zm. 1914)
28 maja 1980 r. zmarł Rolf Nevanlinna, fiński matematyk (ur. 1895).
29 maja 1918 r. zatwierdzono flagę Finlandii.
30 maja 1966 r. urodził się rzeźbiarz Wäinö Aaltonen (zm. 1894).

Kalendarium na podstawie Wikipedii.


Fiński kalendarz na maj 2016 do pobrania tutaj:

Hyvää suomen kielen päivää!

rys. Albert Edelfelt / Wikipedia

9 kwietnia to w Finlandii Dzień Języka Fińskiego. Dzień ten upamiętnia rocznicę śmierci Mikaela Agricoli (zm. w 1557). Ciekawostką jest, że 9 kwietnia to także dzień urodzin Eliasa Lönnrota (ur. w 1802), który też wkład w fińską kulturę miał nieoceniony. Ale wróćmy do Agricoli, bo to on jest dzisiaj postacią najważniejszą. 

W XIII wieku Szwecja zajęła terytoria fińskie zaczęła przeprowadzać różnego rodzaju reformy, mające na celu ujednolicenie nowo zdobytych terenów do reszty Królestwa – wprowadzono luteranizm, a oficjalnym językiem stał się język szwedzki, który upowszechnił się przede wszystkim wśród wyższych warstw społecznych. Jednak większość fińskich obywateli stanowili wówczas chłopi, którzy wciąż posługiwali się własnym językiem. Był to język fiński, w głównej mierze mówiony. Fińskie piśmiennictwo zaczęło rozwijać się dopiero w wieku XVI, właśnie za sprawą biskupa Mikaela Agricoli. Napisał on pierwszą książkę po fińsku Abckiria, stanowiącą połączenie elementarza i modlitewnika, a także jako pierwszy przetłumaczył na fiński Nowy Testament. 

Pierwsze wersy Abckiria brzmiały tak:

Oppe nyt wanha, ia noori, joilla ombi Sydhen toori.

Jumalan keskyt, ia mielen, iotca taidhat Somen kielen.

We współczesnym fińskim brzmią tak:

Ope nyt vanha ja nuori, joilla ompi sydän tuori.

Jumalan käskyt ja mielen, jotka taidat suomen kielen.

Cytaty pochodzą z tej strony, na której istnieje możliwość także odsłuchania czytanego tekstu. 

A w polskim tłumaczeniu mogłoby być tak:

Uczcie się starzy i młodzi, wy, serca świeżego.

Przykazań Bożych i Boskiej woli, byście poznali języka fińskiego. 

To oczywiście tylko moja interpretacja, żeby się rymowało. Dosłownie byłoby tak: "Ucz się teraz stary i młody, którzy macie serce świeże. Przykazań Bożych i woli, byście znali język fiński."

Zdecydowanie Agricoli należy się suuri kiitos za to, co zrobił. Zastanawiam się tylko dlaczego jednak nie wykorzystał okazji i jednak nie uprościł nieco gramatyki? 

Ale i tak, jak wiecie, uwielbiam fiński. O tym dlaczego, opowiada ten filmik: 

Koniecznie dajcie znać, czy macie tak samo :)

Huhtikuu

Aki Kaurismäki / Mika Kojonkoski foto - cc: Soppakanuuna / Wikipedia

Kwiecień w historii Finlandii 

1 kwietnia 2002 r. zmarł Simo Häyhä, fiński strzelec wyborowy (ur. 1905).
4 kwietnia 1957 r. urodził się Aki Kaurismäki, fiński reżyser filmowy.
6 kwietnia 1948 r. podpisano fińsko-radziecki układ o przyjaźni i pomocy wojskowej. 
9 kwietnia 1802 r. urodził się Elias Lönnrot, fiński poeta, etnograf, twórca Kalevali.
9 kwietnia 1557 r. zmarł Mikael Agricola, fiński duchowny protestancki, twórca literackiego języka fińskiego (ur. 1510). 
9 kwietnia to w Finlandii Dzień Języka Fińskiego.
13 kwietnia 1976 r. w wyniku eksplozji w fabryce amunicji w Lapua w Finlandii zginęło 40 osób.
19 kwietnia 1963 r. urodził się Mika Kojonkoski, fiński skoczek narciarski, trener.
20 kwietnia 1979 r. urodził się Jussi Hautamäki, fiński skoczek narciarski, starszy brat Mattiego. 
21 kwietnia 1992 r. zmarł Väinö Linna, fiński pisarz (ur. 1920).
25 kwietnia 1945 r. zakończyła się wojna lapońska.
26 kwietnia 1865 r. urodził się Akseli Gallen-Kallela, fiński malarz (zm. 1931).
27 kwietnia - Dzień Weterana.
27 kwietnia 1970 r. zmarł Ilmari Kianto, fiński pisarz (ur. 1874)


Kalendarz na kwiecień do pobrania (kliknij w obrazek :)):

Kalendarium na podstawie Wikipedii. 

Maaliskuu

Marzec w historii Finlandii

3 marca 1945 r. Finlandia wypowiedziała wojnę III Rzeszy.

6 marca 1918 r. utworzono Fińskie Siły Powietrzne.

7 marca 1918 r. Niemcy i Finlandia zawarły traktat pokojowy i o przyjaźn (IWŚ).

8 marca 1894 r. urodził się Wäinö Aaltonen, fiński rzeźbiarz.

12 marca 1940 r. podpisano w Moskwie traktat pokojowy kończący wojnę zimową pomiędzy ZSRR a Finlandią. Oficjalnie datą zakończenia wojny jest 13 marca.

12 marca 1991 r. zmarł Ragnar Granit, fiński neurofizjolog i filozof, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

15 marca 1907 r. roku rozpoczęły się w Finlandii wybory parlamentarne, w których kandydowały kobiety. Był to precedens na skalę światową.

17 marca 1862 r. uruchomiono linię kolejową Helsinki-Hämeenlinna.Była to pierwsza linia w historii Finlandii.

19 marca 1844 r. urodziła się fińska pisarka i feministka, Minna Canth (Dzień Minny Canth, Dzień Równouprawnienia)

19 marca 1884 r. zmarł Elias Lönnrot, fiński poeta, lekarz, twórca Kalevali.

25 marca 2001 r. Finlandia przystąpiła do Układu z Schengen.

26 marca 1640 r. roku Królowa Szwecji Krystyna Waza założyła uniwersytet w Turku.

29 marca 1809 r. roku terytoria fińskie przeszły pod panowanie Imprerium Rosyjskiego; powstało Wielkie Księstwo Finlandii.

(na podstawie Wikipedii)

Do pobrania fiński kalendarz na marzec 2016, tutaj


*

28. lutego: Dzień Kalevali

Obrona Sampo / Akseli Gallen-Kallela / Wikipedia

Elias Lönnrot (1802–1884) poeta, lingwista, lekarz. Zafascynowany fińskim folklorem wędrował po kraju, zwłaszcza po Karelii, będącej kolebką fińskiej tradycji. Zebrane tam (choć mówi się także, że część sam wymyślił) pieśni ludowe wydał w ich oryginalnym brzmieniu w 1835 roku – dzieło to zwane jest Starą Kalevalą. Nowa Kalevala, to, co obecnie funkcjonuje jako fiński epos narodowy, jest uzupełnioną i ujednoliconą wersją starego dzieła. Lönnrot przyczynił się znacząco do podkreślenia kulturowej odrębności Finów, którą dowodził powołując się na posiadanie własnej, oryginalnej mitologii.

Kalevala stanowiła sporą pożywkę dla kształtującego się w Finlandii nacjonalizmu, chociaż silniej zadziałała w XX wieku na inteligencję fińskojęzyczną, która ochoczo powracała do twórczości ludowej. Narodził się wówczas w sztuce nurt zwany karelianizmem, którego tematem przewodnim stały się motywy z Kalevali. I tak, w dziedzinie malarstwa do eposu chętnie nawiązywał Akseli Gallena-Kallela, w poezji - Eino Leino, a w muzyce - Jean Sibelius. Do dziś Kalevala jest źródłem niewyczerpalnych inspiracji również w sztuce współczesnej –  muzyce współczesnej (bardzo polecam wczesną twórczość zespołu Amorphis), filmie, komiksie. Fińskie firmy przyjmują nazwy związane z Kalevalą (np. Sampo), a sami Finowie noszą wciąż imiona rodem z tego eposu.

O samej Kalevali i jej oddziaływaniu na naród fiński, ciekawy artykuł napisał Łukasz Sommer: "Szamańska pieśń działacza" (Tygodnik Powszechny, nr 15/2003), tekst jest dostępny online.

Za Konsulatem Honorowym Republiki Finlandii w Toruniu, zapraszam również do wędrówki po wirtualnej Fińskiej Galerii Narodowej. No i oczywiście do lektury samego eposu!

+ Krótki filmik o Kalevali, po fińsku.