Moc tkwi w sisu!

„Wytrzymałość, wiara we własne siły, zacięty upór, wytrzymałość oraz szaleńcza odwaga” [1]- to zwykle tymi określeniami definiuje się sisu. Cechy te tworzą, jak ujął to Jerzy Fonkowicz, „wielką siłę moralną" [2]. 

Sisu zdaje się pociągać za sobą kolejne cechy przypisywane Finom: bezpośredniość i prostotę (w dobrym tego słowa znaczeniu) [3], a to skutkuje w pragmatyzmie. Jedno z fińskich przysłów mówi, że jeśli nie ma się nic do powiedzenia, należy milczeć. Panujące stereotypy często określają Finów jako ludzi cichych i zdystansowanych. Zpewne jest w nim ziarnko prawdy, wszak milczenie, a raczej konieczność przebywania w ciszy, była niegdyś czymś zupełnie naturalnym. Obecnie gęstość zaludnienia w Finlandii wynosi kilkanaście osób na kilometr kwadratowy. Kiedyś liczba ta była jeszcze mniejsza. W czasach rozwoju Finlandii chłopi, stanowiący większość mieszkańców tego kraju, żyli w małych wsiach, z dala od większych skupisk, a domostwa dzieliły znaczne odległości. Bywało, że towarzyszem codzienności częściej stawała się przyroda, niż drugi człowiek. Poza tym trudny klimat Północy, przynoszący fale śmiertelnego mrozu, klęski i nieurodzaje, niezbyt sprzyjał rozwijaniu relacji międzyludzkich.

Tak napisał o tym Juhani Lehtonen:

„W dawnych czasach zaludnienie po obu stronach Zatoki Fińskiej było rzadkie, wsie nieliczne, a łączące je szlaki przez znaczną część roku nie do przebycia. Ludność bytowała na granicy przetrwania. Całą energię pochłaniała walka o utrzymanie się przy życiu i w cieple. W takich warunkach rozwijanie sztuki współżycia społecznego schodziło na dalszy plan: dni upływały na harówce w samotności lub w niewielkiej grupie w lesie, w polu czy w obejściu. Brakowało czasu na zbędne słowa, za to duch, sisu, rósł w siłę" [4].

W takich warunkach głównym zadaniem było walczyć o przetrwanie, co możliwe było tylko dzięki naprawdę ciężkiej pracy i dużej dozie wytrwałości. Stosunki międzyludzkie ograniczały się tylko do tych niezbędnych, a same kontakty były zapewne konkretne i rzeczowe - czy to przypadkiem nie odzwierciedla się także w samym języku fińskim, który bywa na tyle skondensowany, że to, co po polsku wyrazilibyśmy za pomocą kilku słów, Fin jest w stanie wyrazić używając jednego (na co dobrym przykładem jest już samo sisu ;-))?

Można powiedzieć, że sisu „napędza” Finów do działania i to dzięki niemu mogli (i nadal mogą) pokonać trudności, jakich dostarczał im zarówno srogi klimat Północy, jak i niegdyś burzliwa historia. Z drugiej strony to właśnie te czynniki, tak, jak sauna, hartowały fińskiego ducha. Fakt, postęp cywilizacyjny sprawił, że coraz łatwiej jest przetrwać wciąż srogie fińskie zimy, a samym Finom nie sposób odmówić otwartości i serdeczności, to sisu nadal jest tym fascynującym, godnym pozazdroszczenia, pierwiastkiem fińskiego ducha. 

[1] Fonkowicz Jerzy, „Helsińskie ABC,” Iskry, Warszawa 1971, s. 88. Także: Słowniki fińsko–polskie tłumaczą sisu jako upór, zaciętość i wytrwałość (Krawczykiewicz Antoni i Beata, Słownik minimum fińsko–polski polsko fiński, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990, s. 110), także jako usposobienie, charakter, a z dopełnieniem suomalainen (fiński) przekłada się sisu jako „fińską naturę” (Kudzinowski Czesław, Słownik fińsko–polski, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1988, t. 2, s. 910). Podobnie rzecz ma się w przypadku słowników fińsko–angielskich, (np. WSOY Elektroninen sanakirja 6.0) sisu tłumaczone jest jako wytrwałość, wytrzymałość (stamina), odwaga (guts), duma (pride), charakter, temperament (temper). [2] Fonkowicz Jerzy, „O czym śpiewa kantele. Rzecz o Finlandii”, Nasza Księgarnia, Warszawa 1976, s. 43. [3] Fonkowicz Jerzy, "Helsińskie...", tamże. [4] Lehtonen Juhani U. E., „Cechy narodowe Finów”, tłum. Mariola Gąsiorowska–Siudzińska, w: Czas kultury, nr 2/2008, s. 13.

5 stereotypów o Finach

Dzisiaj jest świetna okazja, by przyjrzeć się stereotypom. A to za sprawą 25 edycji akcji 'W 80 blogów dookoła świata', której tematem są właśnie stereotypy. Jakie opinie krążą po świecie o mieszkańcach Finlandii? Zebrałam te, jak mi się wydaje, najbardziej popularne. I gdyby tak wyobrazić sobie stereotypowego Fina, możnaby go opisać tak... (będzie to nieco uwspółcześniona wersja Mattiego opisywanego przez Topeliusa): ubrany w czarną skórę długowłosy blondyn (albo blondynka, chociaż tak jak w przypadku Mattiego, stereotypu zdają się generalnie dotyczyć mężczyzn), który, ciągle milcząc, smutnym spojrzeniem patrzy pod nogi, wychodząc chwiejnym krokiem z kolejnego baru. Stereotypy nie biorą tak zupełnie z powietrza i w każdym tkwi ziarneko prawdy. A jak jest w tym przypadku?

Heavy Metal

W żadnym innym kraju na świecie nie ma aż tylu zespołów metalowych co w Finlandii. To właśnie stamtąd pochodzą takie formacje jak Children of Bodom, Nightwish, Stratovarius, Sonata Arctica, Apocalyptica, Turisas, Moonsorrow... i można by tak wymieniać w nieskończoność. W 2012 na 100 tys. Finów przypadało ponad 50 metalowych kapel, co każde przypuszczać, że praktycznie każdy Fin jest zagorzałym fanem ciężkich brzmień (i to bez ograniczenia wiekowego). Podejrzewam, że dla wielu Finolubów to właśnie fiński metal stał się powodem uwielbienia tego kraju. Dla mnie tak!  

Czy faktycznie jadąc do Finlandii powinniśmy się wiec spodziewać, że wszyscy są tam fanami heavy metalu? Oczywiście, że nie. Nie samym metalem człowiek żyje i chociaż w dużych miastach pełno jest barów i miejsc wypełnionych ciężką muzyką, to fińskie odludzia brzmią fińskim tangiem, humppą lub po prostu ciszą.

Alkohol

W języku fińskim faktycznie istnieje coś takeigo jak kalsarikännit (oznaczające mniej więcej zamiar picia alkoholu w zaciuszu domowym w samej bieliźnie) oraz mnóstwo określeń na kaca. Nie bierze się to znikąd, ponieważ spożycie alkoholu jest w tym kraju faktycznie wysokie. Statystycznie jest jednak niższe, niż np. w Polsce.

Blond

Będąc w Finlandii lepiej zrezygnować z opowiadania żartów o blonynkach ;) Zgodnie z tą mapą, w 2014 ponad 60% Finów miało jasne włosy. To Finlandia typowana jest jako jedyny kraj, który za 200 lat będzie zamieszkały przez ostatnich naturalnych blondynów. Na ile można ufać takim statystykom i przewidywaniom, nie wiem. Wiem natomiast, że fiński blond to piękny kolor, który tak ładnie pasuje do jasnoniebieskich oczu. Według mnie to straszna szkoda, że tak wiele Finek zmienia swój naturalny blond na inny kolor :( 

Cisza

Finowie milczą, nie lubią rozmawiać i w ogóle są jacyś tacy gburowaci - to dość powszechna opinia. Z tego, co zdąrzyłam się zorientować, Finowie generalnie nie lubią takich pogawędek od niechcenia (przynajmniej w gronie nowopoznanych osób). W kraju, o tak surowym klimacie, liczy się konkret. I to pewnie dlatego język fiński jest tak  bardzo skondensowany ;) Mówi się, że Finlandia to kraj introwertyków, wycofanych i zawsze milczących, ale mi wydaje się, że Finowie nie znają pojęcia krępującej ciszy i po prostu nie mają potrzeby zapełniania jej byle paplaniną. To akurat w pełni rozumiem i pod tym względem sama przypominam stereotypowego Fina. Poza tym, jak to zwykle w przypadku introwertyków bywa, wcale nie są oni ciągle cisi i nieśmiali. Po prostu nie potrzebują takiej dawki interakcji społecznych jak ekstrawertycy, cenią sobie przestrzeń (też w kontekście kominikacyjnym, gdzie zawsze znajdzie się miejsce dla ciszy), i stają się bardziej otwarci dopiero po bliższym poznaniu. Przy okazji, znacie ten dowcip ten dowcip? "Czym się różni Fin introwertyk od Fina ekstrawertyka? Introwertyk podczas rozmowy patrzy na swoje buty, a ekstrawertyk - na buty swojego rozmówcy."

I, żeby nie było, gadatliwi Finowie też istnieją ;) Ale mam wrażenie, że oni sami lubią ten stereotyp zamkniętego w sobie cichego narodu. Często pojawia się on przecież w wytworach kultury (np. w filmach), a przecież one także wpływają na to, jaki obraz Finlandii maluje się poza jej granicami.

Smutek

Stereotypowy Fin jest ciągle smutny i nigdy się nie uśmiecha. Fakt, w Finlandii przez większość czasu brakuje słońca, zimy są ciemne i długie, a noc polarna, kaamos, trwa w Laponii nawet dwa miesiące. Nic więc dziwnego, że w krajach północnych odsetek samobójstw jest tak wysoki. Z drugiej strony, bycie, a raczej wyglądanie na "smutnego" czy w jeszcze inaczej - nie uśmiechanie się, niekoniecznie musi wynikać z depresji (Finowie mają przecież sisu i swoje sposoby na zimę), a może raczej z introwertyzmu i skrywania emocji w sobie lub zupełnie jeszcze czegoś innego. Kiedyś Janne Ahonen spytany o to, dlaczego podczas konkursu skoków ma taką smutną minę, odpowiedział, że przyszedł tam po to, by skakać, a nie żeby się uśmiechać!

Faktycznie w porównaniu do -stereotypowego- gorącego temperamentu Włochów, Finowie wydają się chłodni, zamknięci i wycofani. Ale nie dajmy się zwieść pozorom - pod tą lodową skorupą kryje się często dużo serdeczności, otwartości i przyjaźni. Mi fiński charakter, oprócz oczywiście wytrwałości i uporu zamkniętych w sisu, kojarzy się przede wszystkim ze stoickim spokojem. A może to też tylko stereotyp? :) 

W każdym razie, tak wygląda moja piątka największych stereotypów o mieszkańcach Finlandii. 

Co Wy dopisalibyście do listy? 

Jeśli macie ochotę poczytać więcej na temat fińskiego stereotypu, zapraszam do mojego poprzedniego wpisu o Mattim, postaci ucieleśniającej "typowe" fińskie cechy. 

A jeśli ciekawią Was stereotypy na temat innych narodowości oraz języków obcych, poczytajcie wpisy pozostałych uczestników akcji: 

Austria: Viennese breakfast - 5 faktów i mitów o Austrii

Chiny: Biały Mały Tajfun - 5 mitów o Chinach 

Finlandia: Suomika - 5 mitów i faktów o języku fińskim

Francja: Madou en France - 5 stereotypów o Francuzach, czyli co zaskoczyło mnie we Francji cz.2 

Między Francją a Szwajcarią - (Nie)stereotypowo o podejściu Francuzów do języka angielskiego 

Zabierz swego lwa - Ci tchórzliwi Francuzi, którzy podbili Anglię

Gruzja: Gruzja okiem nieobiektywnym -  Najbardziej mylące stereotypy o Gruzji

Japonia: japonia-info.pl - Mity na temat języka japońskiego

Kirgistan: 

O języku kirgiskim po polsku - Językowe stereotypy o Kirgizach

Enesaj.pl - Pięć stereotypów o Kirgistanie i Kirgizach

Niemcy: Niemiecka Sofa - 5 niemieckich mitów i legend

Norwegia: Pat i Norway - 5 obiegowych stereotypów o Norwegii i Norwegach.

Tanzania/Kenia: Suahili online - 5 mitów o Kenii i Tanzanii (i o Afryce w ogóle)

Wielka Brytania: 

Angielska Herbata - Fakty i mity o Brytyjczykach i Wielkiej Brytanii

Angielski c2 - Język prawdę Ci powie 

English tea time 

Język angielski dla każdego - 5 stereotypów o Anglikach

Włochy:

Wloskielove - obalam 5 stereotypów o Włochach

Obserwatore - A może by tak zamieszkać w słonecznej Italii? Mity o Włoszech. 

E-mocje po fińsku

SMSy wymyślono w Finlandii. W kraju, w którym nie stroni się od milczenia. Bo po co mówić, jeśli można do siebie napisać? I to tylko w 160 znakach. To się dopiero nazywa oszczędność słów. 

Jeszcze przed SMSami powstały emotikonki. Składające się ze zwykle trzech znaków buźki miały wyrażać emocje autora pisanej wiadomości. Obecnie powszechne jest także korzystanie z tzw. emoji. Już jakiś czas temu powstały specjalne, dedykowane Finlandii i Finom naklejki. Można powiedzieć, że te małe obrazki to zbiór symboli fińskości. Jest sauna (bo jakże by inaczej), jest sisu, jest renifer i niedźwiedź, śnieg, ciepłe skarpety, gorąca kawa i zimne, fińskie serce. Jest metalowiec w charakterystycznej dla siebie pozie, jest las - czyli w sumie taki trochę drugi fiński dom. Jest wygrana ze Szwecją w hokeja (Finowie tak kochają hokej - i wygrywać ze Szwecją pewnie też - że będą to rozpamiętywać chyba jeszcze przez kolejne ćwierćwiecze). Dalej, jest karelski pierożek i ciasteczko bożonarodzeniowe. Jest też ktoś, kto przymarzł językiem do słupa i ktoś, to wykrzykuje prkl! - na dwóch osobnych obrazkach, żeby była jasność.

Jest niezniszczalna Nokia i kalsarikännit. To ostatnie określa stan, w którym odmawiając wszelkiej innej aktywności, ma się zamiar zaszyć się w domu, napić alkoholu, robiąc to wszystko tylko w bieliźnie. I zdaje się, że to ta emotka wzbudziła najwięcej kontrowersji - czytając komentarze pojawiające się na Facebooku widziałam wiele wpisów, w których ludzie skarżyli się, że jest ona niepotrzebna, że przywołuje ciągle drażliwy dla Finów problem alkoholizmu. Z jednej strony rozumiem ten punkt widzenia. Z drugiej jednak, nie brałabym tego aż tak poważnie. Moim zdaniem twórcom chodziło raczej o podkreślenie fińskiej introwersji i pokazanie dystansu do siebie. W końcu nie każdy tak łatwo przyzna się, że w piątkowe wieczory zamiast wyjść gdzieś na imprezę, siedzi w domu w samych gaciach popijając cokolwiek z procentami.

Oprócz długowłosego metalowca, wśród emotek znalazły się także takie postacie jak Mikołaj i Matti Nykänen, legenda fińskich skoków narciarskich. Jest jeszcze kilka innych obrazków, zobaczcie sami (można je pobrać jako obrazki lub przez aplikacje na telefon). 

Muuten, gdybym używając emoji miała pokazać, czym według mnie jest Finlandia, pokazałabym ją tak:

/ xmas.finland.fi /

Kolejnym sposobem wyrażania emocji w sieci, a konkretniej na Facebooku, są tzw. reakcje. Ostatnia nowinka, która sprawia, że nie trzeba już ograniczać się tylko do kciuka w górę. Teraz można coś 'pokochać', zareagować śmiechem, zdziwieniem lub smutkiem. No chyba, żeby przyjąć wariant fiński, wtedy wybór byłby raczej skromny ;) Ale coś czuję, że nawet w Polsce taka reakcja z Perkele! miałaby spore powodzenie. 

/ funland /

28. lutego: Dzień Kalevali

Obrona Sampo / Akseli Gallen-Kallela / Wikipedia

Elias Lönnrot (1802–1884) poeta, lingwista, lekarz. Zafascynowany fińskim folklorem wędrował po kraju, zwłaszcza po Karelii, będącej kolebką fińskiej tradycji. Zebrane tam (choć mówi się także, że część sam wymyślił) pieśni ludowe wydał w ich oryginalnym brzmieniu w 1835 roku – dzieło to zwane jest Starą Kalevalą. Nowa Kalevala, to, co obecnie funkcjonuje jako fiński epos narodowy, jest uzupełnioną i ujednoliconą wersją starego dzieła. Lönnrot przyczynił się znacząco do podkreślenia kulturowej odrębności Finów, którą dowodził powołując się na posiadanie własnej, oryginalnej mitologii.

Kalevala stanowiła sporą pożywkę dla kształtującego się w Finlandii nacjonalizmu, chociaż silniej zadziałała w XX wieku na inteligencję fińskojęzyczną, która ochoczo powracała do twórczości ludowej. Narodził się wówczas w sztuce nurt zwany karelianizmem, którego tematem przewodnim stały się motywy z Kalevali. I tak, w dziedzinie malarstwa do eposu chętnie nawiązywał Akseli Gallena-Kallela, w poezji - Eino Leino, a w muzyce - Jean Sibelius. Do dziś Kalevala jest źródłem niewyczerpalnych inspiracji również w sztuce współczesnej –  muzyce współczesnej (bardzo polecam wczesną twórczość zespołu Amorphis), filmie, komiksie. Fińskie firmy przyjmują nazwy związane z Kalevalą (np. Sampo), a sami Finowie noszą wciąż imiona rodem z tego eposu.

O samej Kalevali i jej oddziaływaniu na naród fiński, ciekawy artykuł napisał Łukasz Sommer: "Szamańska pieśń działacza" (Tygodnik Powszechny, nr 15/2003), tekst jest dostępny online.

Za Konsulatem Honorowym Republiki Finlandii w Toruniu, zapraszam również do wędrówki po wirtualnej Fińskiej Galerii Narodowej. No i oczywiście do lektury samego eposu!

+ Krótki filmik o Kalevali, po fińsku.

Sposoby na zimę

Ostatnio docierają do mnie same mrożące krew w żyłach informacje na temat rekordów zimna notowanych ostatnio w fińskiej Laponii. Brr!

Gmina Muonio, gdzie osatnio odnotowano -40.7 stopnia! 

Zamarzam na samą myśl, bo już przy obecnych zielonogórskich temperaturach sięgających około - 10 stopni, jest mi zdecydowanie za zimno. Zaczęłam się więc zastanawiać, jak oni sobie w tej Finlandii radzą? W końcu fińska zima musi być straszna. Nie dość, że termometry, jeśli nie zamarzły, często pokazują grubo ponad -25 stopni, to jeszcze te długie noce i ciągły niedobór słońca. Ja bym raczej tego nie zniosła, albo zniosłabym to bunkrując się w jakiejś saunie na całą zimę, kategorycznie odmawiając wyjścia na zewnątrz. Co innego Finowie. Oni, wiadomo, mają sisu, a poza tym, do takiego stanu rzeczy musieli przywyknąć. Życie w mroźnej Finlandii toczy się nawet przy rekordowych minusowych temperaturach. Ale, ale, jak oni to robią? :) Gdyby istniał jakiś poradnik przetrwania zimy (fińskiej i nie tylko), mógłby on wyglądać tak...

Ubierz się ciepło, pamiętaj o warstwach. Albo po prostu załóż wszystko, co masz w szafie :) Pamiętaj o czapce i rękawiczkach. Na buty załóż raki, żeby uchronić się przed poślizgami. Krótkie poradniki dla pań i (bardzo termo-odpornych) panów są do obejrzenia na Facebooku.

Jedz dobrze! W zimie potrzebujemy więcej energii, żeby przetrwać. Jedzenie powinno być sycące i rozgrzewające, a tutaj kilka przepisów na talviruoka. A, że warzyw mało, to witaminy i mikroelementy trzeba uzupełniać. Słońca też jak na lekarstwo, dlatego w północnej Europie suplementacja witaminy D to rzecz zupełnie standardowa.

Pij kawę, bo to napój popularny w Finlandii nie tylko zimą i pozwoli przetrwać ciemne, senne "dni".

Saunuj! Żeby się wygrzać i żeby się zahartować.

Łap endorfiny, ale te zdrowe, z ruchu! Popularne sporty zimowe - hokej, narty, snowboard, co kto woli. A dla tych, którzy lubią ciepełko, joga w saunie :)

Zadbaj o samochód, żeby nie utrudniać sobie życia, czyli odpowiednie ogumienie, zawsze naładowany akumulator i nagrzane rankiem auto gotowe do jazdy. O tym więcej informacji w jednym z odcinków Jazdy (nie) polskiej (prod. TvnTurbo).

Bądź widoczny na drodze, w końcu odblaski to fiński wynalazek. Przy okazji warto odnotować inne rozwiązanie drogowe, popularne także w Finlandii, które ułatwia pieszą komunikację w zimie - podgrzewane chodniki :) Eh, mieć takie w Polsce...

Polub zimę! Nie wierzę, że to piszę, bo ostatnio nie cierpię tej pory roku, ale uroku zimowym krajobrazom nie sposób odmówić. I reniferowe safari, polowanie na zorzę. Poza tym, gorąca czekolada z piankami nigdy nie smakuje tak dobrze, jak w zimie :) Przy okazji, ponoć taka prawdziwa gęsta gorąca czekolada w Finlandii nie jest bardzo znana. Uskomatonta!

Karaoke po fińsku

Finlandia to kraj sprzeczności. Z jednej strony o Finach mówi się, że to naród cichy i nieśmiały. Z drugiej zaś to właśnie oni nie czują żadnego skrępowania w przesiadywaniu nago w towarzystwie zupełnie obcych osób w saunie. Fińska natura odkrywa swoją drugą stronę. I to nie tylko za sprawą wódki, która ponoć rozwiązuje język każdego małomównego Fina. Jest też coś, co potrafi wyciągnąć z najciemniejszego barowego kąta nawet najbardziej mrukliwego osobnika. A tym czymś jest karaoke.

“Gdyby nie karaoke, z nikim byś nie rozmawiał. Może to właśnie sprawia karaoke: jednoczy ludzi"**.

Zaskakujące, że zwykle nieśmiali Finowie, tak chętnie wkraczają z mikrofonem w samo centrum zainteresowania. Karaoke gości nie tylko w barach (nawet w małych fińskich mieścinach) i klubach, w domach, podczas spotkań z przyjaciółmi i na prywatkach, a także.... w specjalnych rozśpiewanych taksówkach jeżdżących po Helsinkach :)

Jako ważny element fińskiej kultury, pojawia się także we współczesnej sztuce. Fotograf Juuso Westerlund razem z dziennikarzem Anttim Helinim zjeździli cały kraj dokumentując fińskie zamiłowanie do karaoke, a wyniki tych podróży współpracy zebrali i wydali w książce "Karaokekansa" ("Naród karaoke"). Na stronie Westerlunda można obejrzeć galerię zdjęć zebranych podczas tego projektu.

Karaoke pojawia się też w filmie. Jednym z obrazów, w którym karaoke stanowi ważny wątek, jest komedia z 2003 roku pt. "Helmiä ja sikoja" ("Perły i wieprze", reż. Perttu Lepä). Bracia Hirvonen potrzebują pieniędzy, aby spłacić dług ojca, który trafił do więzienia. Nagle okazuje się, że mają przyrodnią siostrę. Szybko wychodzi na jaw, że dziewczynka całkiem nieźle radzi sobie ze śpiewaniem. Hirvonenowie postanawiają zgłosić siostrę do konkursu karaoke, aby wygrać nagrodę nagrodę pieniężną.

Pomysł na fiński piątkowy wieczór? Sauna, salmiakki, wódka (salmiakowa wódka)? Tak, a do tego jeszcze mikrofon, teksty piosenek i profesjonalna linia melodyczna.

Matti, czyli stereotypowo o Finach

Zacharias Topelius, historyk i bajkopisarz, napisał pod koniec dziewiętnastego wieku Maamme kirja[1] (Księga naszego kraju), w której przedstawił personifikację wszystkich cech narodowych w postaci typowego Fina. Matti, bo tak ma na imię jego bohater, jest drwalem – odnosi się to do rolniczego charakteru fińskiego narodu. Z wyglądu odznacza się średnim wzrostem, barczystą budową ciała. Jest brunetem o szarych oczach, ma krzywy nos i cienkie usta. Jest sprawny fizycznie, zahartowany, nie boi się ciężkiej pracy. Główną cechą jego charakteru jest sisu. Matti, jest uparty i wytrzymały. Jest też nieśmiały. Chociaż w towarzystwie dobrych przyjaciół staje się pogodny i nawet żartobliwy, to zwykle jest milczący i melancholijny. Jest lojalny, nastawiony pokojowo, jednak, w razie potrzeby – staje się walecznym wojownikiem, który „broni swego kraju do ostatniej kropli krwi”[2]. Matti kroczy przez życie powolnym tempem, nigdzie się nie spieszy i często duma. Posiadając takie zalety, Matti jest skromny i nie wywyższa się nad innych. Topelius skwitował charakterystykę swojego narodu mówiąc: „Musimy być pokorni, pracowici, oszczędni i pojętni, aby nie musieć żebrać o niczyją łaskę. Ale to nie przeszkadza nam kochać swojego kraju bardziej niż jakiegokolwiek innego na świecie. To przecież nasz własny kraj, nasz dom. Do niego przywykliśmy od dzieciństwa. Żaden inny kraj nie odpowiada też naszemu temperamentowi”[3]. 

 

Pamiętać należy, że zarysowany przez Topeliusa obraz Fina pochodzi z XIX wieku i nie należy go ściśle odnosić do teraźniejszej rzeczywistości. Stworzony przez Topeliusa wizerunek Finów przedstawia ich w nieco idyllicznym świetne, a sama Finlandia, zwłaszcza w romantycznych opisach, bywa przedstawiana jako raj na ziemi. W tej wizji Fin opisywany jest jako zamknięty w sobie człowiek lasu, żyjący w swojej samotni z dala od ludzi, człowiek nienawykły i prosty.

To opisywanie Fina jako posiadającego „leśną mentalność”, usytuował Matti Peltonen obok obrazu Fina pijaka. Tak, jak pierwszy wizerunek odbierany jest jako pozytywny, tak drugi – negatywny. Skłonność do nadużycia alkoholu przez Finów wyróżnia ich na tle innych narodów. Mówi o tym powstała na początku XX wieku koncepcja zwana „the Finnish boozing mentality”[6], zgodnie z którą Finowie szukają w alkoholu jedynie upojenia, dlatego też częściej od przedstawicieli innych narodowości upijają się, a ponad to w stanie nietrzeźwym bywają bardzo agresywni. O skłonności tej wspomniał także Fonkowicz i oprócz wzorowych fińskich cech, wymienił wady – pijaństwo, nadmierną gwałtowność i skłonność do użycia siły[7].

Jednakże ta ciemna strona fińskości jest często pomijana i zostaje przyćmiona w świetle dobrych cech fińskich. Fińskość definiowana w sposób pozytywny, a więc w odniesieniu do mentalności „Fina z lasu”, milczącego melancholika z północy, a nie do awanturującego się pijaka, często potwierdzana jest na konkretnych przypadkach, osiągnięciach indywidualnych przedstawicieli kraju. Jak zauważył Peltonen, chodzi tu głównie o wybitne dokonania w dziedzinie sportu lub sztuki i dla przykładu przywołał Paavo Nurmiego, fińskiego lekkoatletę, wielokrotnego rekordzistę świata w biegach długodystansowych, Jeana Sibeliusa i architekta – Alvara Aalto[8]. Obraz Fina ewoluował nieco na przestrzeni zmieniających się czasów i warunków. „Dzięki dynamicznemu zetknięciu z międzynarodowym środowiskiem fińskość uwalnia się ze swego traumatycznego przywiązania do narodowych mitów rodem z przełomu wieków”[9], napisał Tom Sandqvist. Ów mit stworzony przez Topeliusa i „traumatyczne” przywiązanie się do niego było dla Finów jedynym sposobem utrzymania niegdyś odrębności i zbudowania własnej narodowej tożsamości. Nowe warunki rozwijającego się świata nakazały Finom uaktualnić obraz fińskości. Współcześnie panujące stereotypy wciąż prezentują Finów jako naród posępny, małomówny, skłonny do sięgania po alkohol. Jak w przypadku każdego innego stereotypu narodowego, trafność opisywanych przez nie nacji jest kwestią dyskusyjną. Podobieństwa Mattiego, którego scharakteryzował kilkaset lat temu Topelius, z obecnie panującym stereotypem fińskim, nie da się jednak przeoczyć.

Przypisy:

[1]Topelius Zacharias, Maamme kirja http://fi.wikisource.org/wiki/Maamme_kirja. [2] Cyt. za: Sandqvist Tom, „Różnorodna tożsamość. Konkretyzm jako przełom w fińskiej sztuce współczesnej”, w: Biuletyn historii sztuki, nr 3–4/2003, s. 438. [3] Tamże, s. 439. [4] Peltonen Matti, „Between Landscape and Language. The Finnish National Self–image in Transition”, w: Scandinavian Journal of History, t. 25, nr 4/2000, s. 265, [online] http://helda.helsinki.fi/handle/10224/4099. [5] Aura – rzeka w Turku, pierwszej stolicy Finlandii. [6] Peltonen, „Between Landscape…”, s. 265. [7] Fonkowicz Jerzy, O czym śpiewa kantele. Rzecz o Finlandii, Nasza Księgarnia, Warszawa 1976, s. 43. [8] Peltonen, „Between Landscape…”, s. 267. [9] Sandqvist, „Różnorodna…”, s. 437.