Viikonpäivät - dni tygodnia

Mikä päivä tänään on? - Jaki jest dziś dzień tygodnia?

Viikonpäivät, czyli dni tygodnia:

MAANANTAI - w skrócie MA - poniedziałek
TIISTAI - TI - wtorek
KESKIVIIKKO - KE - środa
TORSTAI - TO - czwartek
PERJANTAI - PE - piątek
LAUANTAI - LA -sobota
SUNNUNTAI - SU - niedziela

Dni robocze to arkipäivät, a weekend - viikonloppu.

Viikko kestää maanantaista sunnuntaihin  - tydzień trwa od poniedziałku do niedzieli.
Teen sen maanantaina tai viikonloppuna. - zrobię to w poniedziałek lub w weekend.

Dni tygodnia w fińskich piosenkach 
(bo nie ma to jak nauka z piosenek właśnie (: )

(playlista z poniższymi piosenkami i nie tylko)

"Kuinka kuluu multa maanantai.."Kolmas Nainen - Maanantai 

"Hei, sillä laillahan se toimii / maanantai on paha päivä / tiistai ehkä vähän parempi / vähän parempi / ihan vähän parempi" Zen Cafe - Antaa Vituttaa

"Tahdon olla juovuksissa aina sekä maanantaina / tiistaina keskiviikkona ja torstaina" Eppu Normaali - Baarikärpänen

"Maapallo pyörii radallaan / ja mä laulan laa la la la la laa laa / Luojan kiitos on perjantai" Nikke Ankara - Perjantai 13.

"Lauantai, satasen lainaan ja juon sen / lauantai, satasen riittämään saan" Zen Cafe - Lauantai

"Tuolla itkee rannan raita surullista sunnuntaita. / Sunnuntaina sataa aina sade, kaiken vie." Ilkka Alanko - Sunnuntaina Sataa Aina

Pikapikaa!

Ostatnio słucham dużo Ankary. Ustawiam w kółko kilka piosenek, a dzień od razu staje się bardziej znośny. I tak słuchając po raz n-ty tego samego utworu wyłapuję coraz to bardziej ciekawe słówka. Niedawno w ucho wpadło mi pikavippi (generalnie cała piosenka opowiada niezłą historię, na pewno wkrótce ją przeanalizuję ;)). Co to takiego?

"Ihan sama, soitan pari pikavippii, kaikki rahat pyramidihuijauksiin..."

Pikavippi to szybka pożyczka, coś na zasadzie polskich tzw. chwilówek. Słowo składa się z prefiksu 'pika' oznaczającego coś szybkiego, ekspresowego, natychmiastowego, oraz słowa vippi - pożyczka. Kilka innych przykładowych słów zawierających ten prefiks (a słownik Kudzinowskiego zawiera całą ich stronę):

pikakirje - list ekspresowy, też ekspresowa poczta 

pikajuna - pociąg pospieczny 

pikaluku - sybkie czytanie

pikapirros - szkic

pikaruoka - fast food 

pikatie - autostrada

pikanäppäin - skrót klawiszowy

itd.

Oprócz tego istnieje też przymiotnik pikainen - szybki; np. pikainen visiitti - szybka (krótka) wizyta, oraz przysłówki: pikapikaa - szybko; tuota pikaa - niezwłocznie, pikapuoliin - wkrótce, za moment (kolokwialnie).

Cieszę się, że odkryłam ten prefiks, ponieważ w tak łatwy sposób poszerzył się mój zasób słownictwa ;) I to niewyobrażalne, jak łatwo go zapamiętać... Swoją drogą nie wiedziałam, że Pikaczu mówł po fińsku ;)

Na podstawie: Wiktionary; "Słownik fińsko-polski" C. Kudzinowski, Wyd. Naukowe UAM 1988, tom II, s.  729-730.

Idiomy, przysłowia i powiedzenia

Zainspirowana pewnym filmikiem, w którym Amerykanim próbuje odgadnąć znaczenia fińskich idiomów, postanowiłam poruszony temat nieco zgłębić. 

Polskojęzycznych źródeł jest niestety jak jak na lekarstwo, ale za to znalazłam kilka pokaźnych zbiorów idiomów, przysłów i powiedzonek z tłumaczeniami na angielski. Przeglądając dostępne materiały, od razu w oczy rzuca się rzywiązanie Finów do natury i sauny (jakżeby inaczej... ;)). Niektóre idiomy są zupełnie dziwaczne: heittää yrjöt - co po polsku znaczy dosłownie 'rzucać Jerzymi' (Yrjö to fiński odpowiednik Jerzego), a przenośnie oznacza 'wymiotować'; śmieszne: olla kuin perseeseen ammuttu karhu - być jak niedźwiedź postrzelony w tyłek (tłumaczy się samo przez się); dobrze znane też w j. polskim lub podobne np.;

Ei yksi pääsky kesää tee - [dosł.] jedna jaskółka nie czyni lata -> [pl] jedna jaskółka wiosny nie czyni

Hädässä ystävä tunnetaan - w potrzebie poznaje się przyjaciela -> prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie.

Parempi pyy pivossa kuin kaksi oksalla - lepszy jarząbek w dłoni niż dwa na gałęzi -> lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu.

Takoa silloin kun rauta on kuuma - kuj wtedy, gdy żelazo gorąbe -> kuj żelazo, póki gorące.

Aikainen lintu madon nappaa - wczesny (poranny) ptak łapie robaka -> kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje

Tappaa kaksi kärpästä yhdellä iskulla - zabić dwie muchy jednym uderzeniem -> upiec dwie pieczenie na jednym ogniu. 

wiktionary.org 

Moje ulubione, często powtarzane na lekcjach fińskiego. Dosłownie - jestem na podwórku... tzn. jestem zdezorientowana i nie rozumiem.

Jeśli jesteście ciekawi i chcecie więcej, odsyłam do tych źródeł:

* tłumaczenia na polski *

http://finlandia.2taj.net/Przyslowia

https://quizlet.com/39148856/finskie-idiomy-flash-cards/

* tłumaczenia na angielski *

http://saaressa.blogspot.com/2011/01/finnsh-idioms.html

http://www.uusikielemme.fi/sayings.html

http://matadornetwork.com/life/20-funniest-finnish-expressions-use/2/

Skąd w fińskim tyle świń?!

Nie to, że fińska gramatyka podkłada mi ciągle świnie. Ostatnio moja "nauka" fińskiego polega na oglądaniu fińskojęzycznego Youtube'a. Tak, lepsze to niż nic. Jedna rzecz mocno mnie zadziwiła - dość często pojawiające się w wypowiedziach słowo sika, czyli świnia (Uwaga! Nie czytamy tego słowa jak polskie "sika" ;) i nie zmiękcza s). 

Myślę sobie, o co chodzi? Świnia zwykle nijak pasowała do kontekstu, zaczęłam więc powątpiewać w moją zdolność słyszenia i rozumienia fińskiego ze słuchu. Okazało się, że niepotrzebnie! Otóż sika używane w języku potocznym jako przedrostek ma znaczenie inne niż to sympatyczne zwierzątko. Sika, jako prefiks, wzmacnia znaczenie słowa, przed którym stoi, znaczy więc mniej więcej tyle co "bardzo", "niezwykle", "zupełnie". I tak powstają wyrażenia typu: sikahyvä, sikasiisti, sikahieno, sikatylsä.... Dla mnie, miłośniczki świn, świnek i prosiaczków (a prosiaczek po fińsku to possu lub porsas), to na prawdę super sprawa :o) Swoją drogą zastanawiam się jaka jest geneza tego prefiksu i dlaczego akurat świnia?!

Niestety nie udało mi się tego jeszcze ustalić. Ale szukając informacji na temat roli świni w języku fińskim, dowiedziałam się jeszcze kilku ciekawostek. Istnieje coś takiego jak siansaksa - czyli dosłownie "j. niemiecki świni", a oznacza język obcy, który jest niezrozumiały, brzmi dziwnie, albo bełkot, niezrozumiałą lub niepoprawną mowę. Często mam wrażenie, że mój fiński to trochę taki siansaksa. No, ale skoro to język świń, jest mi z tego powodu zdecydowanie mniej przykro ;)

Świnia występuje też w powiedzeniu Älä osta sikaa säkissä - to odpowiednik polskiego "Nie kupuj kota w worku!". A świnka skarbonka to säästöpossu - säästö - oszczędność, pochodzi od czasownika säästää.

Sika jest to też pejoratywne i kolokwialne określenie policjanta albo osoby niechlujnej. Tę drugą można też określić mianem prosiaka - possu lub porsas. Syödä kuin sika, dokładnie tak jak w polskim zwrocie znaczy "jeść jak świnia". 

Świnie i prosiaki kojarzą się z bałaganiem, więc na koniec podrzucam Wam jeszcze sympatyczną bajkę o świńskiej rodzince, Mikä sika-sotku! Bajka oczywiście z morałem. Miłego czytania! 

P.S. Jeśli wiecie coś na temat pochodzenia prefiksu sika w języku potocznym, dajcie znać mi znać. Będę sika kiitollinen.

Ei se haittaa!

Ei se mitään - Nic nie szkodzi / Nic się nie stało - w odpowiedzi na przeprosiny (dosłownie: to nic).

Ei se haittaa - Nie szkodzi (dosłownie: to nie przeszkadza).
haitata - przeszkadzać, utrudniać.

Älä ole huolissasi tästä! - Nie martw się o to!
Olla huolissa+sufiks posesywny + elatiivi - martwić się o coś

Sinun ei tarvitse pyytää anteeksi sitä. - Nie musisz za to przepraszać.

Strony, które przydadzą się w nauce

/wiktionary.org

Wiktionary (eng) - moim zdaniem najlepszy słownik fińsko-angielski (wersja polska jest uboższa). Jego zalety: etymologia wyrazu, odmiana szukanego słowa, informacja o występującej wymianie spółgłoskowej, często także przykładowe zastosowania słowa w zdaniach i wyjaśnienia jeśli ma ono kilka znaczeń, a do tego zwykle synonimy czy antonimy. Kolejną zaletą jest możliwość wyszukania słowa w dowolnej formie - nie trzeba głowić się nad formą podstawową danego wyrazu, można wpisać słowo już odmienione. Wiktionary określi, w jakim przypadku bądź w jakiej osobie i czasie odmieniony jest szukany wyraz i doprowadzi do jego formy podstawowej (tj. mianownika lub bezokolicznika).

/suomika.pl

Suomika - gramatyka, słownictwo, gramatyka i jeszcze więcej gramatyki (mnóstwo materiału). Po polsku i rzeczowo. A poza tym ciekawostki o języku i o tym, jak ułatwić sobie naukę (Skojarz słowo). Dodatkowo darmowe eLekcje oraz dostępne e-booki po przystępnych cenach.

Przykład sprawdzonego wpisu / lang-8

Lang-8 - miejsce na blogi, które można prowadzić w różnych językach, także w fińskim. Wpisy sprawdzane są i komentowane przez rodowitych Finów. 

/bab.la

bab.la zwroty - część serwisu bla.la, która oprócz zwrotów zawiera także słownik fińsko-angielski, narzędzie do odmiany czasowników. Najciekawsze są jednak dla mnie zwroty, pogrupowane według zagadnień tematycznych na działy: rekrutacja, język akademicki, język biznesu, korespondencja osobista, podróże oraz życie za granicą. Każdy zwrot tłumaczony jest na język fiński, a dołączone opisy wyjaśniają, czy jest  on formalny czy nieformalny oraz kiedy należy go zastosować.

/verkkotehtaviä

Verkkotehtäviä - zbiór linków do ćwiczeń online. Linki do ćwiczeń posegregowane są według poziomu znajomości języka (taso 1 - podstawowy, taso 4 - zaawansowany), a następnie według zagadnień. Strona  dostępna w języku fińskim.

Anteeksi!

Sori!

Anteeksi! - Przepraszam

Pyytä anteeksi häneltä. - Poproś go o wybaczenie.
pyytää anteeksi + ablatiivi - przeprosić kogoś, prosić o wybaczenie.
Anna hänelle anteeksi! - Wybacz jej!

antaa anteeksi + allatiivi - wybaczyć komuś. 

Olen pahoillani siitä. - Przepraszam za to.
Olla pahoilla+sufiks posesywny + elatiivi = Przepraszam/jest mi przykro za coś/z powodu czegoś

Olemme pahoillamme sinun puolestasi.  - Współczujemy ci.
+ genetiivi + puolesta = współczuć komuś

Pahoitelen sitä. - żałuję tego.
pahoitella + partitiivi - żałować

Se oli minun syytäni. - To była moja wina.
syy - wina.

Mokasin taas! - Znowu nawaliłam!
mokata - (j. potoczny) popełnić błąd, nawalić.

Tein sen vahingossa - Zrobiłam to przez przypadek.
vahinko - szkoda, przypadek.
Se on suuri vahinko! - To wielka szkoda.

En tehnyt sitä tahallisesti - Nie zrobiłam tego celowo.
tahallinen - celowy.

Olin väärässä - Myliłam się.
väärä - błędny.

Pytania o przyczynę

Miksi?

Mistä syystä?
syy - powód (ale też: wina)
Syy tähän on... - powodem tego jest...

Minkä takia?
genetiivi + takia + suffiks posesywny = z powodu czegoś/kogoś
Tämän takia. Sinun takiasi.

Kenen puolesta? 
genetiivi + puolesta (+ ew. suffiks posesywny) = za kogoś
Tein sen sinun puolestasi. - Zrobiłam to za ciebie.

Mitä varten?
partitiivi + varten = dla czegoś/kogoś
Tein sen sinua varten - Zrobiłam to dla ciebie.

Liczby

Liczby

Odmiana liczb od 1-10

Przykładowe zdania z odmienionymi liczebnikami.

Kolory

Skróty zaimków w słownikach

Gdy dany czasownik wymaga użycia konkretnego przypadku w słownikach fińsko-polskich pojawia się

odpowiednia informacja. Obok fińskiego słowa znajdują się skrócone formy zaimków: 


joku – ktoś lub jokin - coś.

Jest to wskazówka, jaki przypadek stosuje się z tym czasownikiem.

W poniższej tabelce znajdują się rozwinięcia skrótów, przypadek, w którym wyraz został odmieniony oraz pytanie tego przypadku.

skrót	rozwinięcie		pytanie	skrót	rozwinięcie	przypadek	pytanie
jku	joku - ktoś	nominatiivi	kuka?	jk	jokin - coś	nominatiivi	mikä?
jkn	jonkun	genitiivi	kenen?	jnk	jonkin	genitiivi	minkä?
jkta	jotakuta	partitiivi	ketä?	jtk, jtak	jotakin	partitiivi	mitä?
jkssa	jossakussa	inessiivi	kenessä?	jssk	jossakin	inessiivi	mistä?
jksta	jostakusta	elatiivi	kenestä?	jstk	jostakin	elatiivi	missä?
jkh	johonkuhun	illatiivi	keneen?	jhk	johonkin	illatiivi	mihin?
jklla	jollakulla	adessiivi	kenellä?	jllak	jollakin	adessiivi	millä?
jklta	joltakulta	ablatiivi	kenelta?	jltk	joltakin	ablatiivi	miltä?
jklle	jollekulle	allatiivi	kenelle?	jllek	jollekin	allatiivi	mille?
jkna	jonakuna	essiivi	kenenä?	jnak	jonakin	essiivi	minä?
jkksi	joksikuksi	translatiivi	keneksi?	jksk	joksikin	translatiivi	miksi?

Przykłady:

odottaa (jtka, jtk) - czekać (na kogoś, na coś)

Skrót podany przy tym czasowniku jtka – jotakuta i jtk– jotakin wskazuje, że czasownik ten wymaga
dopełnienia w partitiivi.

» Odotan sinua – czekam na ciebie [sinua to sinä w partitiivi].
» Ketä sina odotat? - na kogo czekasz? [ketä to kuka w partitiivi]

hymyillä uśmiechać się; ~ jklle uśmiechać się do kogoś

Podany skrót wskazuje, że aby powiedzieć do kogo/czego podmiot zdania się uśmiecha, dopełnienie przyjmuje formę allatiivi ( jklle – jollekulle to allatiivi słowa joku).

» Poika hymyilee tytölle – chłopak uśmiecha się do dziewczyny. [tytölle to allatiivi od tyttö]
» Kenelle poika hymyilee? - do kogo uśmiecha się chłopak? [kenelle - allatiivi od kuka]