Mitäpä jos / Samuli Putro

Mitäpä jos - Samuli Putro

Mitäpä jos tuuli yltyy tästä vielä hurjemmaksi eikä talon katto kestä, lentääkö se ilmaan?

A co, jeśli ogień wzrośnie jeszcze gwałtowniej, tak, że nawet dach domu tego nie wytrzyma, czy poleci w powietrze?

Mitäpä jos sun selkä pettää uudenvuodenaattoyönä, viedäänkö sut sairaalaan ja pistetäänkö sänkyyn?

A co, jeśli twoje plecy odmówią posłuszeństwa w sylwestra, wezmą cię do szpitala i położą do łóżka?

Mitäpä jos on rintasyöpä, mitäpä jos oot lapseton, saako vailla koulutusta adoptoida?

A co, jeśli to rak piersi, A co, jeśli będziesz bezdzietna, czy można adoptować nie mając wykształcenia?

Mitäpä jos mä muutan Ruotsiin?

A co, jeśli przeprowadzę się do Szwecji?

Mitäpä jos mä sokeudun voitko silloin jättää mut vai oiskohan se julmaa?

A co, jeśli oślepnę, będziesz mogła mnie wtedy zostawić czy byłoby to zbyt okrutne?

Mitä? Mitä?

Co? Co?

Mitäpä jos sä pelkäät turhaan?

A co, jeśli boisz się na zapas?

Mitäpä jos mun suudelmaan et tahdo enää vastata, niin onko rakkaus jonka rakensimme tehty hiekkaan?

A co, jeśli nie zechcesz już odwzajemnić mojego pocałunku, to czy miłość, którą budowaliśmy, jest z piasku?

Mitäpä jos on ukkonen ja liekki syöksyy maata kohti, polttaa koko pitäjän sen ihmiset ja linnut?

A co, jeśli będzie burza z piorunami i płomień rzuci się w kierunku ziemi, spali całą gminę, jej ludzi i ptaki?

Mitäpä jos jäät työttömäksi?

A co, jeśli zostaniesz bezrobotny?

Mitäpä jos et aikuistu, pyörit tuolla pillifarkuissas ja olet kuuskyt.

A co, jeśli nie dorośniesz, kręcisz się tam w skinny jeansach i masz 60 lat.

Mitäpä jos mä löydän toisen?

A co, jeśli znajdę inną?

Mitäpä jos se rakastuu ja tahtoo mennä naimisiin ja viettää häitä viikon?

A co, jeśli ona się zakocha i zapragnie wyjść za mąż i wyprawiać wesele przez tydzień?

Mitäpä jos sä pelkäät turhaan, turhaan, turhaan, turhaan, turhaan?

A co, jeśli boisz się na zapas? 

Tiedäthän että pysyn tässä vierelläsi maailman tappiin asti.

Przecież wiesz, że będę po twojej stronie aż do końca świata.

Vaikka tää nuoruutemme kesii väistämättä ja vaipuu vanhuuteen.

Chociaż te nasze młodości nieubłaganie się złuszczają i popadają w starość.

Muistathan että meidät tehtiin toisillemme mittatilaustyönä.

Proszę pamiętaj, że stworzono nas dla siebie na miarę.

Mitäpä jos se työ on tehty hartaasti ja yksinoikeudella?

Co jeśli zrobiono nas skrupulatnie i na wyłączność?

📝Słowniczek do pobrania tutaj.

Za pomoc w tłumaczeniu fragmentów piosenki dziękuję członkom facebookowej grupy Język fiński i polski. 

/ Mitäpä jos / lyrics by Samuli Putro. Used only for educational purposes /

En pidä maaliskuusta

W ramach wyzwania, ale i poza nim, wydaje mi się dobrym pomysłem by raz na jakiś czas napisać coś po fińsku. Postaram się przynajmniej raz w miesiącu tutaj wrzucać krótki post z polskim tłumaczeniem. Będę też wypisywać słówka, które są dla mnie nowe, albo ciekawe. Oryginalnie piszę na Lang-8, na platformie gdzie teksty są sprawdzane przez rodowitych użytkowników języka. Poniżej pierwszy tekst, napisany 3 marca. Nie lubię marca i o tym piszę.

Uwaga! Tekst zawiera słowa, które niektórzy mogą uznać za brzydkie lub wulgarne.

* * * 

image by Krzysztof Pluta / Pixabay

3. maaliskuuta 2020

Maaliskuu on paska kuukausi. Ilma on huono. Usein sataa vettä, tai on liian lämmin, tai sitten on kylmä ja tulee kovasti. Paska ilma. Paska maliskuu. Niin huono kuukausi on hyvä aika haasteiden tekemiseen. Pitää tehdä monia asioita töiden jälkeen. Tällä tavalla aika menee nopeammin. Tällä tavalla maaliskuu loppuu aikaisemmin. Tällä tavalla olen onnellisempi.

Ensimmäisenä maaliskuuta aloitin sellaisen haasteen, että opiskelen suomea ainakin puoli tuntia joka päivä maaliskuussa. Muuten, on tosi hienoa palata opiskelemaan suomen kieltä. Minulla on ollut liian pitkiä taukoja, tiedän sen. Mutta onneksi muistan paljon sanoja. Ehkä en niin paljon kielioppia.

Joskus ihmettelen, miksi yleensä opiskelen suomea jos en koskaan tule asumaan Suomessa (onhan siellä liian kylmä talvella). No ehkä pääsyy on se, että suomi on aina minusta kaunis ja mielenkiintoinen kieli. Niin kiva, erityinen, kiehtova. On myös mukava kun ymmärrän laulujen sanoja.

Haasteen aikana minä aion kirjoittaa merkintöjä suomeksi, kääntää lauluja puolaksi, lukea kirjoja ja oppikirjoja tai artikkeleita netistä, tehdä harjoituksia ja harjoitella kielioppia. Tänään on haasteen kolmas päivä. Tähän asti kaikki hyvin.

Kiitos Efuille korjauksesta!


3. marca 2020

Marzec to gówniany miesiąc. Pogoda jest kiepska. Często pada deszcz, albo jest za ciepło, albo znów zimno i bardzo wieje. Gówniana pogoda. Gówniany marzec. Tak kiepski miesiąc to dobry czas na robienie wyzwań. Trzeba robić dużo rzeczy po pracy. W ten sposób czas szybciej zleci. W ten sposób marzec szybciej się skończy. W ten sposób będę bardziej szczęścliwa.

Pierwszego marca rozpoczęłam takie wyzwanie, że będę uczyć się fińskiego przynajmniej pół godziny każdego dnia w marcu. Poza tym, całkiem fajnie wraca się do nauki języka fińskiego. Miałam zbyt długie przerwy, wiem o tym. Ale całe szczęście pamiętam dużo słówek. Może nie tak dużo gramatyki.

Czasem zastanawiam się, po co w ogóle uczę się fińskiego, skoro nigdy nie zamieszkam w Finlandii (jest tam zbyt zimno zimą). No może powód jest taki, że fiński zawsze był dla mnie interesującym językiem. Takim fajnym, wyjątkowym, intrygującym. Jest też fajnie rozumieć słowa piosenek.

W czasie wyzwania mam zamiar pisać mosty / artykuły po fińsku, tłumaczyć piosenki na polski, czytać książki i podręczniki albo artykuły z sieci, robić ćwiczenia i ćwiczyć gramatykę. Dziś jest trzeci dzień wyzwania. Póki co, idzie dobre.

* * * 

haaste - wyzwanie (haasteen - genetiivi l. poj.; haasteiden - genetiivi l. mn.)
merkintä - wpis, posy (merkintöjä - partitiivi l. mn.)
ihmetellä - zastanawiać się
erityinen - wyjątkowy
kiehtova - intrygujący
tähän asti kaikki hyvin. - "so far, so good"
korjaus - poprawka, naprawa (korjauksesta - elatiivi).

Niska kura tuli kurki, ale sama kotka mieli runo!

Czy wiecie, że to absurdalne zdanie składa się wyłącznie z fińskich wyrazów? Język fiński bowiem zawiera słowa, które brzmią tak samo, jak w języku polskim. Znaczą jednak zupełnie co innego.

Właśnie dzisiaj dotarła do mnie nagroda z konkursu organizowanego przez Ambasadę Finlandii. Jest to torba z wyrazami, które występują w polskim i fińskim. I to ona zainspirowała mnie do stworzenia tego dziwnego zdania :) Poniżej tłumaczenie wszystkich słów z torby na polski:

kura - błot
lupa - pozwolenie
matka - podróż
runo - wiersz
sama - taki sam
on - jest
ale - wyprzedaż
kotka - orzeł
lato - stodoła
kurki - żuraw
lama - recesja
kita - wir
niska - kark
osa - część
papu - fasola
asia - rzecz, problem
mieli - humor, umysł, nastrój
sen - tego, to
tuli - ogień
kapusta - drewniana łyżka
anna - daj
ranne - nadgarstek
pula - brak; ja - i.


Przykładów takich słów jest więcej. Znajdziecie je np. u Suomiki (uwaga, tutaj brzydkie polskie słówka ;)).

Fińskie czułe słówka

W przeciwieństwie do świętowanego na całym świecie Dnia Zakochanych, 14. lutego świętuje się w Finlandii nie tylko miłość, ale też przyjaźń. Ten dzień nazywa się po fińsku ystävänpäivä, czyli dosłownie Dzień Przyjaciela. Co ciekawe, święto to oficjalnie na kalendarze trafiło dopiero w 1996 roku, ale obchodzone jest od lat 80-tych XX wieku.

Z okazji zbliżającego się dnia Św. Walentego (Valentinen päivä), przygotowałam kilka przydatnych słówek i zwrotów związanych z miłością i przyjaźnią.

ystävä - przyjaciel
tyttöystävä - dziewczyna (sympatia)
poikaystävä - chłopak (sympatia)

pusu - buziaczek, cmok
suukko - buziak
suudelma - pocałunek
suudella - całować się
halaus / hali - uścisk, przytulenie
halata - przytulać się

ystävyys - przyjaźń
rakkaus - miłość

Pidän sinusta paljon. - Bardzo cię lubię.
pitää - lubić (+ elatiivi)

Olen rakastumassa sinuun. - Zakochuję się w tobie.
rakastua - zakochać się (+ illatiivi)

Olen rakastunut sinuun. - Jestem w tobie zakochany.

Minä rakastan sinua. - Kocham cię,

rakastaa - kochać (+ partitiivi)

Olisitko minun ystävänpäivän rakas? - Będziesz moją waltentynką?

Meidät oli tarkoitettu yhteen. - Jesteśmy sobie przeznaczeni. Zostaliśmy dla siebie stworzeni. (dosł. jak w angielskim: We were meant for each other).

Kaipaan sinua. / Minulla on ikävä sinua. - Tęsknię za tobą.

Czułe słówka 

rakas - kochanie
rakkaani - moje kochanie
kulta / kulti - złotko
muru - dosł. okruszek
pupu - dosł. króliczek
hani - od ang. honey
söpöliini - ślicznotka
komistus - przystojniak


P.S. Dla zainteresowanych, fińskie stany cywilne opisałam tutaj.

Puhu äänellä jonka kuulen / Happoradio

Już dawno temu pisałam o uczeniu się fińskiego z piosenek. Sama powoli wracam do nauki języka i żeby zacząć małymi krokami, zaczynam właśnie tak. Po szczegóły jak wykorzystać piosenki do nauki zapraszam tutaj.

Najważniejsze to znaleźć odpowiedni utwór. Przypomniałam sobie jeden kawałek zespołu Happoradio. Jest on przede wszystkim powolny, dzięki czemu łatwiej oswoić się z tekstem i go zrozumieć. Sam tekst nie jest zbyt skomplikowany, ani zbytnio poetycki, co jest również na plus.

Poniżej tłumaczenie tekstu, a na dole do pobrania słowniczek i ćwiczenie na słuchanie - uzupełnienie brakujących słów. Mam nadzieję, że spodoba się Wam taki sposób na naukę.

Kumpaa sinä pelkäät, melua vai rauhaa?
Czego się boisz, hałasu czy spokoju?

Kumpaa sinä kaihdat, yksinäisyyttä vai laumaa?
Czego unikasz, samotności czy tłumu?

Miksi sä itket, kun naapurissa jonkun lapsi nauraa?
Czemu płaczesz, gdy za drzwiami (u sąsiada) czyjeś dziecko się śmieje?

Olet syvää vettä, luoksepääsemätön vuori
Jesteś głęboką wodą, górą nie do zdobycia ('niezdobywalną')

Unohdettu ullakko, olet titaaninen kuori
Zapomnianym strychem, jesteś tytanową skorupą

Miksi sä itket, kun naapurissa jonkun lapsi nauraa?
Czemu płaczesz, gdy za drzwiami (u sąsiada) czyjeś dziecko się śmieje?

Miksi sä itket, kun radiossa joku rakkaudesta laulaa?
Czemu płaczesz, gdy w radiu ktoś o miłości śpiewa?

Puhu äänellä jonka kuulen
Mów głosem, który słyszę

sanoilla jotka ymmärrän
słowami, które rozumiem

runoilla jotka käsitän.
wierszami, które pojmuję.

Sinuun tarvii tekstityksen
Potrzeba do ciebie napisów

salaisuuksien selittäjän
Tłumacza ('kogoś, kto wyjaśnia', 'wyjaśniacza') tajemnic

kertojan kaikkitietävän
wszechwiedzącego narratora

Puhu äänella jonka kuulen
mów głosem, który słyszę

Olen yksinkertainen, aina selitystä vailla
Jestem prostym człowiekiem, zawsze bez wyjaśnień

Sinä kartta monimutkainen, matka vierailla mailla
Ty -  skomplikowana mapa, podróż do obcych krajów

Miksi sä itket, kun radiossa joku rakkaudesta laulaa?
Dlaczego płaczesz, gdy w radiu ktoś o miłości śpiewa?


📝Słowniczek i ćwiczenie do pobrania tutaj.

/ Puhu äänellä jonka kuulen / lyrics by Happoradio. Used only for educational purposes /

Odpoczynek po fińsku

Ten tydzień między świętami a sylwestrem to najlepszy czas na relaks i leniuchowanie. Trzeba w końcu  odpocząć po tym całym obżarstwie i nazbierać sił na nowy rok. Jak się odpoczywa po fińsku?

Można zacząć od krótkiej przerwy, tauko. Odpoczynek jako taki to lepo. Tak samo, jak wojskowy rozkaz "Spocznij!". Jest jeszcze rentous, czyli relaks.

lepo - odpoczynek, 'spocznij'
levätä - odpoczywać
lepään - odpocznijmy!

rentous - relaks
rentoutua - relaksować się
rentoudutaan! - zrelaksujmy się, odpocznijmy!
ota rennosti - zrelaksuj się, uspokój (jak ang. chill out)


Jeśli chodzi o fińskie sposoby na relaks, pierwsze co przychodzi do głowy to oczywiście sauna. Relaks nie tylko dla ciała, ale i ducha. Odpoczynek na gorąco, w sam raz na sezon zimowy! Finowie cenią sobie kontakt z przyrodą, dlatego zupełnie naturalną opcją na relaks jest też spacer, kävely. A po spacerze można zmienić się w sohvaperuna, kanapowca z krwi i kości i po prostu pooglądać tv. Można też się zdrzemnąć, a drzemka po fińsku to torkku, choć zwykle występuje w liczbie mnogiej, jako torkut. Ciekawe, prawda? :)

Minä itse pidän rentoutumisesta. Pidän kun en tee mitään. Mutta en ole laiska. Olen virransäästötilassa ;)

rentoutuminen - odpoczywanie
laiska - leniwy
virransäästötilassa - w trybie energooszczędnym

Kahvia, kiitos!

Obudzić się bez budzika i poczuć cudny aromat świeżo zmielonych ziaren  kawy... to zdecydowanie jeden z lepszych scenariuszy na rozpoczęcie poranka. Pierwszy łyk, subtelny zapach i taka mała obietnica, że to będzie dobry dzień. Niezależnie od tego, czy pogoda dopisze, albo że jest piątek trzynastego.

Albo w środku dnia roboczego, kiedy zbliża się "ta" godzina. Kiedy już palce na klawiaturze mylą klawisze, a myszka nie potrafi już trafić w odpowiednią komórkę arkusza. Kiedy ziewanie to takie ciche wołanie o pomoc, a porozumiewawcze spojrzenia współpracowników zdają się kierować tylko w jedno miejsce. Tam, gdzie stoi ekspres. Mam tak pięć dni w tygodniu.

A co dopiero podczas nadchodzącego długiego jesienno-zimowego sezonu, kiedy jest zimno (coraz zimniej) i trzeba się jakoś dogrzewać? W końcu nie można przecież ciągle siedzieć w saunie a popijanie babcinych nalewek też nie zawsze jest możliwe. I kiedy słońce lubi znikać jakby miało zniknąć na zawsze. Kiedy potrzeba dodatkowej energii, aby przetrwać krótki dzień i dobrze wykorzystać niekończące się wieczory.

W ogóle nie dziwi mnie, że Finowie ciągle pozostają w czołówce narodów spożywających najwięcej kawy 

na świecie. Statystycznie przeciętny Fin wypija 12 kg(!) kawy rocznie, podczas gdy Polak zaledwie niecałe 2.5 kg. Różnica jest powalająca. Tak przy okazji, czy wiecie, że w fińskim kodeksie pracy przewiduje się na nią dziesięć minut każdego dnia? To tak zwana kahvitauko (albo pot. kahvipaussi), przerwa na kawę. Tylko pozazdrościć.

Ponoć istnieją ranne ptaszki i nocne sowy, ale ja jestem tym "wiecznie zmęczonym gołębiem". Dodatkowo takim o muminowej naturze, która gdyby mogła się zupełnie urzeczywistnić, kazałaby mi przespać całą zimę. I tak, by nie dać się zdominować mojemu wewnętrznemu Muminowi, zaparzam sobie kahvi. Moją ulubioną, aksamitną, bo z mlekiem (choć próbowałam, nie potrafię obejść się bez mleka), lekko słodkawą, bo z brązowym cukrem. Kahvi oczywiście tylko w moich ukochanych Muumimukit (kubkach z Muminkami), ponieważ tego właśnie wewnętrzny Mumin żąda. Muki (kubek) - nie mylić z munkki (pączek), który jednak do kawy także pasuje.

Słyszałam, że Finowie zwykle piją kawę czarną (mustana), bez mleka (ilman maitoa). Z drugiej strony doszły mnie słuchy o tym, że niektórzy lubią sobie wrzucić do kubka salmiakki, co automatycznie przyprawia mnie o gęsią skórkę. Zostanę więc przy swojej kawie z mlekiem (maidon kanssa/kera) i z cukrem (sokerin kanssa/kera).

To co, ktoś ma ochotę na pikku kahvitauko? 

Fińskie stany cywilne i słownictwo z nimi związane

Siviilisääty - stan cywilny

naimaton / avioton - kawaler, panna
sinkku - (pot.) singiel, singielka

poikaystävä - chłopak (w sensie sympatii jak ang. boyfriend)
tyttöystävä - dziewczyna (ang. girlfriend)
pari - para

parisuhde - związek
rekisteröity parisuhde - zalegalizowany związek

ehdotus - oświadczyny (także propozycja)
häät - wesele (l. mn.)
olla häissä - być na weselu
häämatka - podróż poślubna
morsian - narzeczona, panna młoda
sulhanen - narzeczony, pan młody

avio / naiminen - małżeństwo, ślub
mennä avioon / naimisiin - brać ślub
olla aviossa / naimisissa - być po ślubie (być mężatką/być żonatym)

naida - brać ślub ale także potocznie (wulg.) uprawiać seks, pieprzyć. Uwaga na dopełnienie:
naida + genetiivi - wziąć ślub
naida + partitiivi - uprawiać seks (wulg.)

avioitua - pobierać się
avioliitto - małżeństwo (liitto - związek). Podobne słówko, jednak o zupełnie innym znaczeniu to avoliitto - kohabitacja, wspólne mieszkanie i życie partnerów bez ślubu.

aviomies, mies - mąż, vaimo - żona 

Analogicznie: avomies i avovaimo będzie oznaczać osoby (mężczyznę i kobietę) pozostające w kohabitacji.
homoavioliitto - związek osób tej samej płci. Legalne w Finlandii od marca 2017 roku.


avioero - rozwód (ero - różnica)
ottaa avioero - brać rozwód
eronnut - być rozwiedzionym

leski - wdowa (też: leskirouva), wdowiec (też: leskimies)

W Finlandii występują następujące siviilisäädyt, stany cywilne:
naimaton - kawaler, panna
rekisteröidyssä parisuhteessa - w zalegalizowanym związku
naimisissa - żonaty mężczyzna, mężatka
eronnut - rozwodnik, rozwódka
leski - wdowiec, wdowa

Loma, loma, loma!

Kesäloma Suomessa? Joo! Jeśli chcecie spędzić wakacje w Finlandii, to ostatni moment na wyjazd, bo już tuż-tuż (gdzieś na przełomie lipca i sierpnia) wieczory zaczynają robić się coraz bardziej chłodne, a pogoda coraz mniej będzie dopisywać. Oto czego możecie spodziewać się wybierając się tam właśnie o tej porze roku*.

Polaaripäivä (dzień polarny) lub yötön yö ('beznocna' noc), kiedy zaobserwować można keskiyön aurinko, czyli słońce w środku nocy. Na północy nie zachodzi ono wcale. Człowiek w ciągłej jasności dziwnie nie zgadza się na ogarniające go zmęczenie. To dość osobliwy stan, ale po pierwszych kilku nocach można się przyzwyczaić. Opaska na oczy to zdecydowanie jedna z tych rzeczy, która powinna znaleźć się w waszej walizce.

Sauna - niezależnie od tego, czy traficie do Finlandii akurat w ten jeden dzień, kiedy będzie helle (upał, który notabene definiuje się na fińskie standardy jako temperatura wyższa niż +25 stopni C), czy nie, możecie spodziewać się zaproszenia do sauny. Odmówić nie wypada. I choć wizja saunowania, podczas gdy na zewnątrz też panuje 'sauna', jest na pierwszy rzut oka niewyobrażalna, to niewątpliwym plusem po zażyciu prawdziwej sauny jest przekonanie się na własnej skórze, że ta panująca na zewnątrz wcale taka najgorsza nie jest.

Jäätelöjä - lody. Do schłodzenia po saunie, tylko o smaku salmiaków (salmiakki). Ewentualnie moroszki (lakka), ale wersja pierwsza, bardziej ekstremalna, i ciekawsza. Jakby komuś było mało ekstremalnych doznań, może zorganizować sobie nakukymppi (bieg na golasa).

Hyttysiä - komary. Jest ich pełno, bo w końcu w krainie tysiąca jezior jest bardzo duuużo wody. Koniecznie uzbrójcie się w odpowiedni ekwipunek: spreje, plastry, żele, świece dymne... Dodatkowy bagaż na specyfiki anty-komarowe jest wart przemyślenia.

Mökki - chatka. Ulubione miejsce na krótsze lub dłuższe wypady. Często połączona z sauną (tak, od sauny w Finlandii się nie ucieknie). Fińska idylla. Kto nie chciałby spędzić kilku dni gdzieś na fińskim zaciszu? Blisko natury, może z jakimś reniferem szwędającym sie po ogródku?

Laavu - coś jak mökki, ale w wersji publicznej, to znaczy dla wszystkich. Taka zadaszona miejscówka na nocleg. Strategicznie umieszczone w miejscach oddalonych od cywilizacji, akurat tam, gdzie podczas długich pieszych wycieczek po głuszach nogi zaczynają odmawiać wędrowcom posłuszeństwa. Z laavu korzystamy, rzecz jasna, bezpłatnie, a więc specjalnych wygód spodziewać się nie należy. Warto zabrać swój śpiwór.

Matka - nie, nie chodzi o matkę. Ale o podróż (matkustaminen - podróżowanie). Nic nie sprzyja wojażom jak niekończące się fińskie lato. I tanie autobusy, bo tamtejsze pociągi to rzecz dość kosztowna.

Retki - wypad, wyprawa. W zależności, czym się poruszamy, można udać się na autoretki, kävelyretki, pyöräilyretki, etc., etc. (wystarczy do retki dodać nazwę środka lokomocji, olkaa hyvät!). Nie jestem pewna, czym jest patikkaretki, ale podejrzewam, że to jakaś wyprawa, z patykami...

Rentoutuminen - odpoczynek. Czyli to, po co tak właściwie są wakacje. W Finlandii bardzo dobrze ładuje się baterie na łonie natury. Wyjedźcie gdzieś na lapońskie pustkowie, w dzicz, i podziwiajcie cudne maisemia (krajobrazy). W końcu to czas, kiedy bezkarnie można levätä czyli odpoczywać, robić sobie przerwę, iiii... kłaść się. Tak, ten jeden czasownik oznacza wszystkie te czynności.

Nauttikaa! Bawcie się dobrze i korzystajcie z długich, fińskich letnich dni :) I żeby później nie było, że kesäloma oli liian lyhyt!


*Tekstu nie należy traktować zbytnio na serio ;)

Wpis powstał w ramach 39. odsłony akcji W 80 blogów dookoła świata. Tym razem tematem przewodnim jest słownictwo wakacyjne w różnych językach.
p.s. Koniecznie zajrzycie do Suomiki po więcej fińskiego ;)

angielski:
Angielski C2 - W 80-blogów i konkurs
Englishake - Angielski na wakacje - sytuacje kryzysowe [z przymrużeniem oka]
W Krainie Deszczowców - Wakacje po irlandzku
English at Tea - Rozmówki wakacyjne

chiński:
Biały Mały Tajfun - Różowe wspomnienie

fiński:
Suomika - Wakacyjne słownictwo po fińsku

francuski:
Moja Alzacja - Słoneczne wyrażenia i idiomy na lato oraz parę wakacyjnych inspiracji
Demain,viens avec tes parents! - Pakujemy walizkę!
Francuskie notatki Niki - Wakacyjna dialektyka

gruziński:
Gruzja okiem nieobiektywnym - Wakacyjny słowniczek z komentarzem 

hiszpański:
Hiszpański dla Polaków - Hiszpańskie słówka, które przydadzą Ci się w wakacje

japoński:
japonia-info.pl - Japońskie wakacyjne słownictwo

niemiecki:
Niemiecki po ludzku - Wakacyjne słownictwo
Niemiecki w Domu - Słownictwo wakacyjne po niemiecku
Viennese breakfast - Austriackie góry i jeziora dobre na wakacje - mini słowniczek

rosyjski:
Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim - Wakacyjne fiszki

szwedzki:
Szwecjoblog - Semester semestrowi nierówny, czyli szwedzkie wakacyjne słownictwo

turecki:
Turcja okiem nieobiektywnym - Słowa, które warto znać w Turcji

Viikonpäivät - dni tygodnia

Mikä päivä tänään on? - Jaki jest dziś dzień tygodnia?

Viikonpäivät, czyli dni tygodnia:

MAANANTAI - w skrócie MA - poniedziałek
TIISTAI - TI - wtorek
KESKIVIIKKO - KE - środa
TORSTAI - TO - czwartek
PERJANTAI - PE - piątek
LAUANTAI - LA -sobota
SUNNUNTAI - SU - niedziela

Dni robocze to arkipäivät, a weekend - viikonloppu.

Viikko kestää maanantaista sunnuntaihin  - tydzień trwa od poniedziałku do niedzieli.
Teen sen maanantaina tai viikonloppuna. - zrobię to w poniedziałek lub w weekend.

Dni tygodnia w fińskich piosenkach 
(bo nie ma to jak nauka z piosenek właśnie (: )

(playlista z poniższymi piosenkami i nie tylko)

"Kuinka kuluu multa maanantai.."Kolmas Nainen - Maanantai 

"Hei, sillä laillahan se toimii / maanantai on paha päivä / tiistai ehkä vähän parempi / vähän parempi / ihan vähän parempi" Zen Cafe - Antaa Vituttaa

"Tahdon olla juovuksissa aina sekä maanantaina / tiistaina keskiviikkona ja torstaina" Eppu Normaali - Baarikärpänen

"Maapallo pyörii radallaan / ja mä laulan laa la la la la laa laa / Luojan kiitos on perjantai" Nikke Ankara - Perjantai 13.

"Lauantai, satasen lainaan ja juon sen / lauantai, satasen riittämään saan" Zen Cafe - Lauantai

"Tuolla itkee rannan raita surullista sunnuntaita. / Sunnuntaina sataa aina sade, kaiken vie." Ilkka Alanko - Sunnuntaina Sataa Aina

Sauna!

saunoa - saunować (czasownik)
kiuas - piec 
saunoja - korzystający z sauny
lämmin ‎- lämpimämpi - lämpimin - ciepły, cieplejszy, najcieplejsz

saunominen - saunowanie (rzeczownik)
löylyt - 'kąpiele' w saunie - saunowanie
jäähy - moment na ochłodzenie

savusauna - sauna dymna, z tradycyjnym piecem narzewanym drewnem
sähkösauna - sauna elektryczna, z nowoczenym piecem elektrycznym

löylyhuone - pokój parowy (tam, gdzie jest piec)
pesuhuone - pokój (np. z prysznicem) gdzie można się umyć przed, po i w trakcie saunowania 
pukuhuone - pokój do przebrania się

lauteet - ławki
löyly - duch sauny, para wydobywająca się po zalaniu gorących kamieni wodą
löylykauha - drewniana łycha do nabierania wody
löylyvesi - woda przeznaczona do polewania gorących kamieni
pefletti - kawałek miękkiego materiału (np. z pianki albo papieru)  układany na ławkach w saunie, żeby na nim usiąść 
vihta/vasta - brzozowe witki używane do chłostania, aby m.in pobudzić krążenie

löylymies - zagorzały wielbiciel sauny
löylynlyömä - kolokwialnie głupi lub zwariowany (dosłownie taki, którego 'uderzyło' gorąco sauny)
saunatonttu - saunowy elf pilnujący, aby każdy się dobrze zachowywał się w saunie

kuuma - kuumempi - kuumin - gorący, gorętszy, najgorętszy
viileä ‎- viileämpi - viilein - chłodny, chłodniejszy, najchłodniejszy
kylmä - kylmempi - kylmin - zimny, zimniejszy, najzimniejszy

Kylmästä lämpimään, lämpimästa kylmään - z zimnego do ciepłego, z ciepłego do zimnego.

Pidätkö saunomisesta?

Słówka związane z vappu

sima & tippaleipä cc by mako, teekkarilakki cc by Ville Vesterinen / en.wikipedia.org

Vappu - zdrobnienie imienia Valpuri, fińskiego odpowiednika imienia Walburga.
vappu - noc z 30 kwietnia na 1 maja, celebracja nadejścia wiosny, połączona z obchodami dnia pracy, święto studentów (więcej o tym napisała GRH Suomen Armeija).
sima - napój na bazie cytryn, rodzynek, cukru i drożdży. Ulega delikatnej fermentacji, więc zawiera odrobinę alkoholu (instukcja produkcji tutaj po angielsku).
tippaleipä - smażone na głębokim tłuszczu ciasteczko o charakterystycznym i łatwo rozpoznawalnym kształcie (przepis na Fińskich Smakach po polsku).
teekkarilaaki - czapka studenta politechniki/uczelni technicznej.
makkara - kiełbasa.
kokko - ognisko, które podczas vappu osiąga wyjątkowo wielkie rozmiary.
ilmapalloja - balony, których nie brakuje na ulicach fińskich miast podczas vappu.
kippis - toast: na zdrowie!

Pikapikaa!

Ostatnio słucham dużo Ankary. Ustawiam w kółko kilka piosenek, a dzień od razu staje się bardziej znośny. I tak słuchając po raz n-ty tego samego utworu wyłapuję coraz to bardziej ciekawe słówka. Niedawno w ucho wpadło mi pikavippi (generalnie cała piosenka opowiada niezłą historię, na pewno wkrótce ją przeanalizuję ;)). Co to takiego?

"Ihan sama, soitan pari pikavippii, kaikki rahat pyramidihuijauksiin..."

Pikavippi to szybka pożyczka, coś na zasadzie polskich tzw. chwilówek. Słowo składa się z prefiksu 'pika' oznaczającego coś szybkiego, ekspresowego, natychmiastowego, oraz słowa vippi - pożyczka. Kilka innych przykładowych słów zawierających ten prefiks (a słownik Kudzinowskiego zawiera całą ich stronę):

pikakirje - list ekspresowy, też ekspresowa poczta 

pikajuna - pociąg pospieczny 

pikaluku - sybkie czytanie

pikapirros - szkic

pikaruoka - fast food 

pikatie - autostrada

pikanäppäin - skrót klawiszowy

itd.

Oprócz tego istnieje też przymiotnik pikainen - szybki; np. pikainen visiitti - szybka (krótka) wizyta, oraz przysłówki: pikapikaa - szybko; tuota pikaa - niezwłocznie, pikapuoliin - wkrótce, za moment (kolokwialnie).

Cieszę się, że odkryłam ten prefiks, ponieważ w tak łatwy sposób poszerzył się mój zasób słownictwa ;) I to niewyobrażalne, jak łatwo go zapamiętać... Swoją drogą nie wiedziałam, że Pikaczu mówł po fińsku ;)

Na podstawie: Wiktionary; "Słownik fińsko-polski" C. Kudzinowski, Wyd. Naukowe UAM 1988, tom II, s.  729-730.

Skąd w fińskim tyle świń?!

Nie to, że fińska gramatyka podkłada mi ciągle świnie. Ostatnio moja "nauka" fińskiego polega na oglądaniu fińskojęzycznego Youtube'a. Tak, lepsze to niż nic. Jedna rzecz mocno mnie zadziwiła - dość często pojawiające się w wypowiedziach słowo sika, czyli świnia (Uwaga! Nie czytamy tego słowa jak polskie "sika" ;) i nie zmiękcza s). 

Myślę sobie, o co chodzi? Świnia zwykle nijak pasowała do kontekstu, zaczęłam więc powątpiewać w moją zdolność słyszenia i rozumienia fińskiego ze słuchu. Okazało się, że niepotrzebnie! Otóż sika używane w języku potocznym jako przedrostek ma znaczenie inne niż to sympatyczne zwierzątko. Sika, jako prefiks, wzmacnia znaczenie słowa, przed którym stoi, znaczy więc mniej więcej tyle co "bardzo", "niezwykle", "zupełnie". I tak powstają wyrażenia typu: sikahyvä, sikasiisti, sikahieno, sikatylsä.... Dla mnie, miłośniczki świn, świnek i prosiaczków (a prosiaczek po fińsku to possu lub porsas), to na prawdę super sprawa :o) Swoją drogą zastanawiam się jaka jest geneza tego prefiksu i dlaczego akurat świnia?!

Niestety nie udało mi się tego jeszcze ustalić. Ale szukając informacji na temat roli świni w języku fińskim, dowiedziałam się jeszcze kilku ciekawostek. Istnieje coś takiego jak siansaksa - czyli dosłownie "j. niemiecki świni", a oznacza język obcy, który jest niezrozumiały, brzmi dziwnie, albo bełkot, niezrozumiałą lub niepoprawną mowę. Często mam wrażenie, że mój fiński to trochę taki siansaksa. No, ale skoro to język świń, jest mi z tego powodu zdecydowanie mniej przykro ;)

Świnia występuje też w powiedzeniu Älä osta sikaa säkissä - to odpowiednik polskiego "Nie kupuj kota w worku!". A świnka skarbonka to säästöpossu - säästö - oszczędność, pochodzi od czasownika säästää.

Sika jest to też pejoratywne i kolokwialne określenie policjanta albo osoby niechlujnej. Tę drugą można też określić mianem prosiaka - possu lub porsas. Syödä kuin sika, dokładnie tak jak w polskim zwrocie znaczy "jeść jak świnia". 

Świnie i prosiaki kojarzą się z bałaganiem, więc na koniec podrzucam Wam jeszcze sympatyczną bajkę o świńskiej rodzince, Mikä sika-sotku! Bajka oczywiście z morałem. Miłego czytania! 

P.S. Jeśli wiecie coś na temat pochodzenia prefiksu sika w języku potocznym, dajcie znać mi znać. Będę sika kiitollinen.

Mały miś, fiński miś...

Dzisiaj w Polsce świętuje się dzień Książkowego Misia. Pod tym pretekstem, zamiast powtarzać gramatykę, postanowiłam dowiedzieć się, jak słynne książkowe (i nie tylko) misie nazywają się po fińsku :) Oto, co znalazłam...

wikipedia

O misiach, tych zabawkowych, mówi się nalle. Stąd najbardziej w świecie znany miś, Kubiś Puchatek, po fińsku nazywa się Nalle Puh. Nasz rodzimy Uszatek, nota bene również popularny w Finlandii, to Luppakorva. Swoją drogą, co znaczy samo luppa?
Brytyjski Paddington to karhuherra (pan niedźwiedź) Paddington, a Jogi i Boo Boo to po prostu Jogi i Boo Boo.  Kultakutri ja kolme karhua to fiński tytuł bajki znanej jako "Złotowłosa i trzy niedźwiadki". W Dolinie Muminków raczej niedźwiedzi nie było, a może coś mi umknęło?

Z ciekawostek językowych okołoniedźwiedzich, synonimami karhu są m.in. kontio, kouvo, mesikämmen* (bo przecież miśki lubią wyjadać łapami miód), metsän kuningas (wiadomo), oksi (starodawnie), otso (określenie poetyczne). Źródło podaje jeszcze ohto, które funkcjonuje też jako męskie imię.

No niin... jednak wracam do gramatyki. Moi!

* mesi - nektar, kämmen - dłoń.

na podstawie: wikipedia.fi, wiktionary.org