Alvar Aalto (1898–1976) to jeden z najbardziej cenionych i popularnych twórców fińskiego designu. Był architektem, który projektował kompleksowo, zaczynając od zewnętrznej formy budynku, kończąc na całkowitym wyposażeniu jego pomieszczeń. Elementy wyposażenia powstawały przy szkicowaniu konkretnego obiektu. Wzornictwo użytkowe jest u Aalto nierozłącznie związane z architekturą. Zafascynowany ideami organicyzmu, porównywał budynek do żywego organizmu, w którym wszystkie elementy muszą współgrać, tak, jak sam obiekt musi harmonizować ze swoim otoczeniem.
 |
Alvar Aalto ze swoją drugą żoną, Eliisą (źródło: wikipedia)
|
Posiadał własne podejście do projektowania. W swoich dziełach łączył ideologię ekologiczną z estetyką i etyką, modernizm przeplatał z humanizmem i organicyzmem.
Przedmioty tworzące ludzkie otoczenie traktował jako elementy jednej całości, dlatego ważne było, aby były one do siebie dopasowane, spójne. Chciał, by naprawdę dobrze służyły ludziom, by poprawiały ich samopoczucie, a nawet prowadziły do zmian nastawienia całych społeczeństw. Aalto dążył do tego, by jego dokonania wzbogacały życie ich odbiorców, którzy zawsze stanowili główny wyznacznik i cel jego projektów. Swoją architekturą i projektami przedmiotów użytkowych chciał stworzyć na ziemi raj dla ludzi.
Obok humanistycznego nastawienia i funkcjonalizmu, Aalto trzymał się idei ekologicznych. Szacunek do natury miał mu wpoić jego dziadek, leśnik, który powtarzał młodemu Alvarowi, że „las może istnieć bez człowieka, ale człowiek nie może istnieć bez lasu" (1).
Architekt projektował budynki prywatne oraz te publicznego użytku w Finlandii, krajach europejskich i Ameryce. Wśród jego projektów znalazła się sala koncertowa i kongresowa Finlandia Talo, biblioteka, sanatorium, fabryki, ratusze, kościoły oraz domy mieszkalne. Aalto inspirował się nordyckim klasycyzmem, funkcjonalizmem oraz organicyzmem. Elementy te odnaleźć można w budynku klubu robotniczego zbudowanego w Jyväskylä, miejskiej bibliotece w Wyborgu. Z kolei przy planowaniu własnego domu Aalto nawiązał do wiejskiego fińskiego domostwa.
 |
(Finlandia Talo w Helsinkach. źródło: Thermos / Wikiepdia)
|
Savoy, finki i inne projekty
Jego projekty charakteryzują się falistą linią, która stała się jego znakiem rozpoznawczym. Używał jej nie tylko w architekturze, ale także we wzornictwie. Znaleźć ją można na dachu wspomnianej biblioteki czy w basenie jednej z will. Najbardziej znanym falistym obiektem Aalto jest wazon Savoy, który stał się niemal standardowym wyposażeniem każdego fińskiego domu.
 |
| (Savoy. źródło: iittala.com, aalto.com & Alvar Aalto: The Complete Catalogue of Architecture, Design and Art. by Göran Schildt) |
|
Wazon ten został stworzony na wystawę paryską w 1937 roku. Genezy używania przez projektanta falistej linii doszukiwać się można już w samym jego nazwisku – „aalto” po fińsku oznacza falę. Ponadto istnieje podobieństwo między krawędziami wazonu Savoy, a linią nabrzeżną Finlandii. Aalto chętnie nawiązywał do przyrody, dbał, by jego projekty pozostawały w harmonii z naturą. Mówi się także, że falisty wazon ma naśladować krańce skórzanych spodni Eskimoski.
Aaltowska fala urosła do rangi symbolu. Do dziś stanowi ona „wytyczną” dla wielu współczesnych artystów. Niektórzy nawiązują do niej, „cytują” ją w swoich własnych projektach. Zrobiła tak Eeva Kokkonen. Artystka, projektując jeden ze swoich regałów, zastosowała u jego podstawy drewnianą falę, na której umieściła dwie, kontrastujące z nią, proste półki. Ale częściej wzór Aalto jest dosłownie interpretowany i kopiowany w różnych formach – na przykład tackach, talerzach. Powstały nawet foremki do lodu w kształcie słynnego Savoy.
Aalto projektował meble z giętej sklejki bądź lakierowanego drewna. W jego charakterystycznych fotelach zaobserwować można inspiracje meblami Bauhausu, zwłaszcza tymi, które składały się z siedziska podpartego na wygiętej ramie ze stalowych rurek. Aalto zastosował jednak bardziej naturalny materiał, który, w przeciwieństwie do zimnej stali, sprawia w odbiorze wrażenie ciepła.
Jednym z bardziej znanych mebli tego artysty jest fotel i krzesło na charakterystycznie wygiętych płozach (model zwany jest w Polsce potocznie 'finką'). Po raz Aalto pierwszy zastosował ten wzór przy wyposażeniu projektowanego przez siebie Sanatorium przeciwgruźliczego w Paimio, mieście leżącym w południowej Finlandii. Przy szkicowaniu elementów użytkowych Aalto brał pod uwagę przede wszystkim zapotrzebowania i wygodę pacjentów. Kąt nachylenia oparcia fotela miał ułatwiać chorym oddychanie(2). Dbał o to, by wszystkie produkty użytkowe były higieniczne i łatwe w utrzymaniu, lekkie i funkcjonalne. Istotna była także ich estetyka i właściwie dobrana kolorystyka. Krzesło Paimo jest dzisiaj znane i cenione na całym świecie.
 |
| (Biblioteka w Viipuri - falisty sufit i typowe, Aaltowskie, taborety. źródło: Wkipedia) |
Kolejnymi meblami, z jakich zasłynął Aalto, są te oparte na nogach wyglądających jak odwrócona litera „l”. Wynalazek ten został opatentowany w 1934 roku i zastosowany w stołach, krzesłach i taboretach. Z czasem projekt ten ewoluował, pojawiły się jego różne warianty – nogi o kształcie liter „y”, „x”.
Aalto projektował nie tylko przedstawione wyżej krzesła i fotele, ale także stoły, półki, szafki, lampy. Jego meble odznaczają się prostym językiem formy, przejrzystością i funkcjonalnością. Zostały zaprojektowane tak, by spełniać swoje przeznaczenie, jednocześnie by łatwo je przechowywać – krzesła i taborety można nakładać na siebie, dzięki czemu wiele ich egzemplarzy można składować, nie zajmując przy tym dużo miejsca, i przenosić – dzięki zastosowanemu materiału są lekkie, ale wciąż nie tracą na jakości.
Artek
W 1935 roku Aalto wraz ze swoją pierwszą żoną Aino i grupą przyjaciół, również architektów, założył meblarską firmę Artek (
www.artek.fi). Obiekty, które projektowali, promowały Finlandię na licznych wystawach międzynarodowych, często zyskując wiele pierwszych nagród i wyróżnień.
Artek istnieje do dziś jako czołowy przedstawiciel fińskiego designu. Produkowane przez niego meble, lampy i elementy wyposażenia są kopiami tych wykonanych przez Alvara i Aino. Pojawiają się także nowe pomysły, jednak są one wciąż utrzymane w duchu pierwszych wzorów. Świadczy to przede wszystkim o dużej uniwersalności tych projektów. Istotną zaletą jest jakość, wytrzymałość, a także wszechstronne zastosowanie. Tak, jak za czasów Aalto, są one używane zarówno w domach, jak i miejscach publicznych, hotelach, szkołach czy urzędach.
 |
| (Ruchomy stolik. źródło: Wikipedia) |
(1) za: Lahti Luona, Aalto, tłum. Beata Jankowiak-Konik, Taschen, Warszawa 2006, p. 7
(2) za: Lahti Luona, Alto..., s. 26-27.
