PFZ#2: Taivas on sininen ja valkoinen

Taivas - niebo
on - czasownik olla w 3. os. l.poj; jest
sininen - niebieski
ja - i
valkoinen - biały.

Niebo jest niebieskie i białe.

PFZ#1: Haluatko mennä uimaan?

PFZ = Przypadkowe Fińskie Zdania w obrazkach (publikacje również na FB)

haluatko - czasownik haluta (chcieć) w 2 os. l.poj. + partykuła pytająca 'ko'
mennä - (iść)
uimaan - tzw. 'kolmas infinitiivi' (3. bezokolicznik) w illatiivi od czasownika uida (pływać).

Chcesz iść pływać?

HIM

Hei kaikille!

Co tam słychać? Bo tutaj zwykle słychać fińskie brzmienia. Tym wpisem otwieram nowy kącik muzyczny, czyli subiektywny przegląd tego, co w mojej biało-niebieskiej duszy gra. Muszę rozpocząć od zespołu, od którego wszystko się zaczęło, a zaczęło się to kilkanaście lat temu.

HIM (His Infernal Majesty) to moja pierwsza muzyczna styczność z Finlandią. Gdyby nie oni, prawdopodobnie nie zainteresowałabym się językiem fińskim i samym krajem. Panu Valo i spólce należy się ode mnie duże kiitos!

Zespół powstał w 1991 roku w Helsinkach. Jego założycielami był Ville Valo, Mikko Lindström (gitara)
i Pikko Paananen (bas). HIM zyskał rozgłos własną przeróbką utworu Chrisa Isaaka "Wicked Game", a jego wręcz flagowym kawałkiem jest znane "Join me".

HIM poznałam razem z płytą "Razorblade Romance", później przyszedł czas na "Greatest Lovesongs Vol. 666", czyli zupełnie niechronologicznie. HIM trafił w mój ówczesny gust muzyczny, a byłam wtedy w gimnazjum. Mogę nawet przypuszczać, że miał też wpływ na jego dalsze kształtowanie.

Do tej pory uważam te dwa wspomniane albumy za najlepsze w dyskografii zespołu, ze wskazaniem na album różowy ("RR"). To, co działo się później w twórczości zespołu za bardzo do mnie nie przemawiało. Stare, dobre czasy, skończyły się po "Deep Shadows and Brilliant Highlights", a sam love metal (bo tak HIM określa swój gatunek symbolizując go skrzyżowaniem pentagramu z sercem) kojarzy mi się bardziej z takimi utworami jak "For You" czy "Poison Girl", niż z tym, co HIM umieścił na płycie pt. "Love Metal". Wczesna twórczość zespołu toteksty o miłości, choć czasem zupełnie banalne i naiwne, ale ubrane w dobrze brzmiące charakterystyczne rockowe melodie i specyficzny wokal Ville (który w wersji fińskiej brzmi o wiele lepiej, ale o tym następnym razem).

Co obecnie dzieje się w z zespołem, tego za bardzo nie wiem. Ale sentyment pozostał i wiem, że jeszcze nie raz, włączę sobie którąś z ulubionych płyt, z których teksty pamiętam do dziś. Powspominam koncert, bo udało mi się być na ich występie w Polsce w 2001 roku. Wspomnienia z koncertu fantastyczne, zdjęcia takie sobie (głównie uwieczniłam na nich głowy ludzi stojących przede mną, a Ville i reszta, jeśli w ogóle udało mi się złapać w kadrze scenę, przypominają na nich raczej miniaturowe kukiełki...), a plakat, który kupiłam na imprezie, długo wisiał u mnie nad łóżkiem.

Matti, czyli stereotypowo o Finach

Zacharias Topelius, historyk i bajkopisarz, napisał pod koniec dziewiętnastego wieku Maamme kirja[1] (Księga naszego kraju), w której przedstawił personifikację wszystkich cech narodowych w postaci typowego Fina. Matti, bo tak ma na imię jego bohater, jest drwalem – odnosi się to do rolniczego charakteru fińskiego narodu. Z wyglądu odznacza się średnim wzrostem, barczystą budową ciała. Jest brunetem o szarych oczach, ma krzywy nos i cienkie usta. Jest sprawny fizycznie, zahartowany, nie boi się ciężkiej pracy. Główną cechą jego charakteru jest sisu. Matti, jest uparty i wytrzymały. Jest też nieśmiały. Chociaż w towarzystwie dobrych przyjaciół staje się pogodny i nawet żartobliwy, to zwykle jest milczący i melancholijny. Jest lojalny, nastawiony pokojowo, jednak, w razie potrzeby – staje się walecznym wojownikiem, który „broni swego kraju do ostatniej kropli krwi”[2]. Matti kroczy przez życie powolnym tempem, nigdzie się nie spieszy i często duma. Posiadając takie zalety, Matti jest skromny i nie wywyższa się nad innych. Topelius skwitował charakterystykę swojego narodu mówiąc: „Musimy być pokorni, pracowici, oszczędni i pojętni, aby nie musieć żebrać o niczyją łaskę. Ale to nie przeszkadza nam kochać swojego kraju bardziej niż jakiegokolwiek innego na świecie. To przecież nasz własny kraj, nasz dom. Do niego przywykliśmy od dzieciństwa. Żaden inny kraj nie odpowiada też naszemu temperamentowi”[3]. 

 

Pamiętać należy, że zarysowany przez Topeliusa obraz Fina pochodzi z XIX wieku i nie należy go ściśle odnosić do teraźniejszej rzeczywistości. Stworzony przez Topeliusa wizerunek Finów przedstawia ich w nieco idyllicznym świetne, a sama Finlandia, zwłaszcza w romantycznych opisach, bywa przedstawiana jako raj na ziemi. W tej wizji Fin opisywany jest jako zamknięty w sobie człowiek lasu, żyjący w swojej samotni z dala od ludzi, człowiek nienawykły i prosty.

To opisywanie Fina jako posiadającego „leśną mentalność”, usytuował Matti Peltonen obok obrazu Fina pijaka. Tak, jak pierwszy wizerunek odbierany jest jako pozytywny, tak drugi – negatywny. Skłonność do nadużycia alkoholu przez Finów wyróżnia ich na tle innych narodów. Mówi o tym powstała na początku XX wieku koncepcja zwana „the Finnish boozing mentality”[6], zgodnie z którą Finowie szukają w alkoholu jedynie upojenia, dlatego też częściej od przedstawicieli innych narodowości upijają się, a ponad to w stanie nietrzeźwym bywają bardzo agresywni. O skłonności tej wspomniał także Fonkowicz i oprócz wzorowych fińskich cech, wymienił wady – pijaństwo, nadmierną gwałtowność i skłonność do użycia siły[7].

Jednakże ta ciemna strona fińskości jest często pomijana i zostaje przyćmiona w świetle dobrych cech fińskich. Fińskość definiowana w sposób pozytywny, a więc w odniesieniu do mentalności „Fina z lasu”, milczącego melancholika z północy, a nie do awanturującego się pijaka, często potwierdzana jest na konkretnych przypadkach, osiągnięciach indywidualnych przedstawicieli kraju. Jak zauważył Peltonen, chodzi tu głównie o wybitne dokonania w dziedzinie sportu lub sztuki i dla przykładu przywołał Paavo Nurmiego, fińskiego lekkoatletę, wielokrotnego rekordzistę świata w biegach długodystansowych, Jeana Sibeliusa i architekta – Alvara Aalto[8]. Obraz Fina ewoluował nieco na przestrzeni zmieniających się czasów i warunków. „Dzięki dynamicznemu zetknięciu z międzynarodowym środowiskiem fińskość uwalnia się ze swego traumatycznego przywiązania do narodowych mitów rodem z przełomu wieków”[9], napisał Tom Sandqvist. Ów mit stworzony przez Topeliusa i „traumatyczne” przywiązanie się do niego było dla Finów jedynym sposobem utrzymania niegdyś odrębności i zbudowania własnej narodowej tożsamości. Nowe warunki rozwijającego się świata nakazały Finom uaktualnić obraz fińskości. Współcześnie panujące stereotypy wciąż prezentują Finów jako naród posępny, małomówny, skłonny do sięgania po alkohol. Jak w przypadku każdego innego stereotypu narodowego, trafność opisywanych przez nie nacji jest kwestią dyskusyjną. Podobieństwa Mattiego, którego scharakteryzował kilkaset lat temu Topelius, z obecnie panującym stereotypem fińskim, nie da się jednak przeoczyć.

Przypisy:

[1]Topelius Zacharias, Maamme kirja http://fi.wikisource.org/wiki/Maamme_kirja. [2] Cyt. za: Sandqvist Tom, „Różnorodna tożsamość. Konkretyzm jako przełom w fińskiej sztuce współczesnej”, w: Biuletyn historii sztuki, nr 3–4/2003, s. 438. [3] Tamże, s. 439. [4] Peltonen Matti, „Between Landscape and Language. The Finnish National Self–image in Transition”, w: Scandinavian Journal of History, t. 25, nr 4/2000, s. 265, [online] http://helda.helsinki.fi/handle/10224/4099. [5] Aura – rzeka w Turku, pierwszej stolicy Finlandii. [6] Peltonen, „Between Landscape…”, s. 265. [7] Fonkowicz Jerzy, O czym śpiewa kantele. Rzecz o Finlandii, Nasza Księgarnia, Warszawa 1976, s. 43. [8] Peltonen, „Between Landscape…”, s. 267. [9] Sandqvist, „Różnorodna…”, s. 437.

Kolory

Fiński - podstawowe zwroty

1	Hyvää huomenta / päivää / iltaa / yötä	Dzień dobry (rano / w dzień / wieczorem / w nocy)
2	Näkemiin	Do widzenia
3	Nähdään	Do zobaczenia
4	Kuulemiin	Do usłyszenia
5	Terve / Moi / Hei / Moikka	Cześć
6	Hei hei! / Moi moi!	Pa pa!
7	Ei	Nie
8	Kyllä / Joo	Tak
9	Ehkä	Może
10	Kiitos / kiitti	Dziękuję / dzięki
11	Ei kestä!	Nie ma za co
12	Ole hyvä	Proszę
13	Anteeksi	Przepraszam
14	Olen pahoillani	Przykro mi
15	Ei se mitään	Nic nie szkodzi
16	- Mitä kuuluu?	Co słychać?
	- Hyvää! Entä sinulle?	W porządku! A u ciebie
17	Miten menee?	Jak leci?
	- Hyvin! Entä sinulla?	W porządku! A u ciebie?
18	En tiedä	Nie wiem
19	En ymmärrä	Nie rozumiem
20	Voisitko toistaa?	Mógłbyś (mogłabyś) powtórzyć?
21	Vähän hitaammin, kiitos!	Prószę mówić wolniej.
22	En puhu suomea / ruotsia	Nie mówię po fińsku / szwedzku
23	Puhutko sinä englantia / saksaa?	Mówisz po angielsku / niemiecku?
24	Kuka sinä olet?	Kim jesteś?
25	Mikä sinun nimesi on?	Jak masz na imię?
26	Olen Anna.	Jestem Anna.
27	Minun nimeni on Anna.	Mam na imię Anna.
28	Mistä sinä olet kotoisin?	Skąd pochodzisz?
29	Olen kotoisin Puolasta / Suomesta	Pochodzę z Polski / z Finlandii
30	Olen puolalainen / suomalainen	Jestem Polka(Polakiem) / Finka (Finem)
31	Hauska tutustua!	Miło cie poznać!
32	- Kuinka vanha sinä olet? - Kaksikymmentä.	- Ile masz lat? - 20.
33	Olen kaksikymmentä vuotta vanha.	Mam 20 lat.
34	Voisitko auttaa minua?	Mógłbyś (mogłabyś) mi pomóc?
35	Apua!	Pomocy!
36	Olen eksynyt.	Zgubiłam (zgubiłem) sie
37	Missä päin rautatieasema on?	Gdzie jest dworzec kolejowy?
	Missä täällä olisi ruokakauppa / hotelli?	Gdzie jest sklep spożywczy/hotel?
38	Käänny oikealle / vasemmalle	Skręć w prawo / w lewo
39	Voisitko näyttää kartalla?	Mógłbyś (mogłabyś) to pokazać na mapie?
40	Paljonko  kello on?	Która jest godzina?
41	Kello on kuusi.	Jest szósta.
42	Mikä päivä tänään on?	Jaki jest dzisiaj dzień?
43	Tänään on maanantai.	Dzisiaj jest poniedziałek.
44	Paljonko tämä maksaa?	Ile to kosztuje?
45	Saisinko kupin kahvia.	Poproszę filiżankę kawy.
46	Haluaisin juoda olutta.	Chciał(a)bym napić sie piwa.
47	Kippis!	Na zdrowie (toast)
48	Minulla on jano / nälkä.	Chcę mi się pić / jeść.
49	Olen väsynyt.	Jestem zmęczona (zmęczony)
50	Olen sairas.	Jestem chory (chora)
51	Olen oikeassa / väärässä.	Mam rację / Mylę się.
52	Tupakointi kielletty	Palenie wzbronione
53	työnna / vedä	pchać / ciągnąć
54	Älä koske!	Nie dotykać!
55	Varo!	Uwaga!
56	auki / avoinna	otwarte
57	kiinni / suljettu	zamknięte
58	Tsemppiä! Onnea!	Powodzenia!
59	Suomi on kaunis maa.	Finlandia to piękny kraj.
60	Perkele!	Cholera!