Pikapikaa!

Ostatnio słucham dużo Ankary. Ustawiam w kółko kilka piosenek, a dzień od razu staje się bardziej znośny. I tak słuchając po raz n-ty tego samego utworu wyłapuję coraz to bardziej ciekawe słówka. Niedawno w ucho wpadło mi pikavippi (generalnie cała piosenka opowiada niezłą historię, na pewno wkrótce ją przeanalizuję ;)). Co to takiego?

"Ihan sama, soitan pari pikavippii, kaikki rahat pyramidihuijauksiin..."

Pikavippi to szybka pożyczka, coś na zasadzie polskich tzw. chwilówek. Słowo składa się z prefiksu 'pika' oznaczającego coś szybkiego, ekspresowego, natychmiastowego, oraz słowa vippi - pożyczka. Kilka innych przykładowych słów zawierających ten prefiks (a słownik Kudzinowskiego zawiera całą ich stronę):

pikakirje - list ekspresowy, też ekspresowa poczta 

pikajuna - pociąg pospieczny 

pikaluku - sybkie czytanie

pikapirros - szkic

pikaruoka - fast food 

pikatie - autostrada

pikanäppäin - skrót klawiszowy

itd.

Oprócz tego istnieje też przymiotnik pikainen - szybki; np. pikainen visiitti - szybka (krótka) wizyta, oraz przysłówki: pikapikaa - szybko; tuota pikaa - niezwłocznie, pikapuoliin - wkrótce, za moment (kolokwialnie).

Cieszę się, że odkryłam ten prefiks, ponieważ w tak łatwy sposób poszerzył się mój zasób słownictwa ;) I to niewyobrażalne, jak łatwo go zapamiętać... Swoją drogą nie wiedziałam, że Pikaczu mówł po fińsku ;)

Na podstawie: Wiktionary; "Słownik fińsko-polski" C. Kudzinowski, Wyd. Naukowe UAM 1988, tom II, s.  729-730.

Fińskie jajo

Wielkanoc już tuż, tuż, a jak Wielkanoc to i jajka. A jak jajka, to i odwieczne pytanie...

Kumpi oli ensin, muna vai kana?

Co było pierwsze, jajko czy kura? No właśnie! Zgodnie z mitem opisanym w Kalevali, świat powstał z jajka. Ale to kaczka je zniosła. Najpierw na kolanach boginii powietrza, Ilmatar, uwiła sobie ona gniazdo. Złożyła w nim sześć jaj złotych i jedno żelazne. Gdy Ilmatar poruszyła się, jajka wpadły do wody i potłukły się. Z ich kawałków powstał świat, a było to tak...

"Stworzenie Świata"/Kalewala/ tłum. Jan Brzechwa, cyt. za: babelmatrix.org

Co więc było pierwsze, jajko czy kura? No przecież jasne, że kaczka! :)

Muna jest dzisiaj zdecydowanie głównym słówkiem kilku następnych dni. Chociaż może powinnam dla jasności napisać kanamuna, żeby była jasność, o jake jajka chodzi ;) (zerknijcie do Suomiki po dalsze wyjaśnienia). Wracając do jaja, w partitiivi w liczbie mnogiej to munia. Tutaj uwaga, bo munia to także bezokolicznik czasownika oznaczającego 'znosić jajko'. Ale też 'guzdrać się', 'wałęsać', 'marudzić' lub 'strzelić gafę'. Jak to w fińskim bywa, także i w tym przypadku jednym słówkiem można wyrazić napawdę wiele. Dowiedziałam się bowiem, że czasnownik munia funkcjoniuje także w znaczeniu 'kazać komuś czekać bez powodu'. Serio! Dowód jest tutaj.

Kolejnym czasownikiem bliskim jaju jest munata, który w języku potocznym wulgarnie używany jest jako określenie na, łagodnie mówiąc, niepowodzenie. Natomiast w sformułowaniu munata itsensä oznacza 'zrobić z siebie widowisko'. Harri munasi itsensä może być więc innym spsobem na przyznanie, że Harri on tehnyt itsestään pellen (Harri on tööt-tööt-tööt-tööt-tööt), Harri zrobił z siebie błazna, Harri się zbłaźnił, albo inni zrobili sobie z niego jaja!

Kończąc ten jajeczny wątek, który z powodu nadchodzącej Wielkanocy jest jak najbardziej na czasie, muszę wspomnieć o pääsiäismunia i suklaamunia. Te pierwsze to pisanki - tak, tak, w Finladnii też jest taka tradycja. Drugie to jajka czekoladowe. Ale nie chodzi mi o Kindermunia (jajka niespodzianki), tylko o czekoladowe jajka zwane Mignonami. Mignon to czekoladowe jajo z orzechowym nadzieniem zamknięte w... prawdziwej skorupce! Jest to przysmak wielkanocny, a Fazer produkuje go od 1896 roku. Ciekawe, jak smakuje -  jest lepsze niż czekoladowy królik?

CC: Tiia Monto / Wikipedia

Wpis (z poślizgiem, ale zawsze!) w ramach akcji "W 80 blogów do okoła świata" - aby dowiedzieć się czegoś więcej na jej temat, kliknij tutaj. A poniżej linki do wpisów pozostałych uczestników:

CHINY

Biały Mały Tajfun - Herbaciane jajka 

FINLANDIA

Suomika - Ale jaja! … czyli dlaczego trzeba być ostrożnym ze słówkiem ‘muna'?

FRANCJA 

Blog o Francji, Francuzach i języku francuski - Co było pierwsze: jajko czy kura? 

GRUZJA

Gruzja okiem nieobiektywnym - Chaczapuri adżaruli

HISZPANIA

Hiszpański na luzie - Jajko w języku hiszpańskim. Potrawy i idiomy z jajkiem w roli główniej

KIRGISTAN

O języku kirgiskim po polsku - Jajko po kirgisku

Enesaj.pl - Jajko w językach i kulturze narodów turkijskich

ROSJA

Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim - Co ma jajko do języka?

TURCJA

Turcja okiem nieobiektywnym - Seans filmowy: “Yumurta”

USA

Specyfika Języka - BUT EGGS, czyli jak nie tłumaczyć wyrażeń z jajem

WIELKA BRYTANIA

Angielska Herbata - Jajka, wszędzie jajka!

Język angielski dla każdego - All you always wanted to know about...eggs

English with Ann - Idiomy z jajem

Language Bay- Perfect eggs

WŁOCHY

Studia, parla, ama - W 80 jajek dookoła świata

PFZ: Mennään jo nukkumaan!

Mennään - tryb rozkazujący l.mn. od czasownika mannä - iść; = chodźmy
jo - już
nukkumaan - 3. infinitiivi w illatiivi od czasownika nukkua - spać = dosł. do spania.

Chodźmy już spać!

Fińskie w Polsce

Co fińskiego można znaleźć na półkach polskich sklepów?

Produkty spożywcze

Fazer - ale raczej cukierki, nie czekolady. Dostepne są zwykle: Dumle i Geisha, w cukierkach i jako batony. Paczka Dumli - średnio 7 zł, paczka Geishy - ok. 13 zł. W formie batona, sztuka kosztuje ok. 3-4 zł. Dostępne m.in. w Tesco, Almie oraz Biedronce (tylko Dumle).

Ksylitol - cukier brzozowy. Do znalezienia na półkach ze zdrową żywnością, sklepach specjalistycznych i online. Cena: ok. 30-35 zł za kilogram.

Finuu - masło lub miks masła i olejów z rzepaku i linianki. Cena ok. 7 zł. Dostępny w większych marketach.

Pieczywo - chleb żytni, dostępny w Lidlu pod nazwą 'bio pieczywo'.

Finlandia - wódka, czysta lub w wersjach smakowych. Cena od 35 zł za 0.5 l.

Muminkowa herbata - czarna i roibos, aromatyzowana (stacjonarne w Warszawie i online - Stół z powyłamywanymi nogami).

Produkty do domu

Iittala - zastawy stołowe (sklepy z wyposażeniem wnętrz, stacjonarne i online - np. Stół z powyłamywanymi nogami).

Fotele finki - może nie do końca fińskie, bo produkowane obecnie przez różne firmy z różnych krajów, ale inspirowane fotelem stworzonym przez Alvara Aalto (dostępne w Ikei, Jysk, i innych sklepach meblowych).

Gadżety z Muminkami

Kubki, talerze, garnki, łyżeczki - firmy Arabia (kubki od 75 zł) lub Muurla (kubki od 35 zł) (dostępne np. w sklepie Stół z powyłamywanymi nogami - online i stacjonarnie w Warszawie)

Świeczniki, zakładki, inne dekoracje - firmy PLUTO - od 18 zł (dostępne także w Stole).

Zawieszki do telefonu, breloczki, termometry, magnesy, itd. - dostępne w Empiku (od 19 zł).

Produkty przemysłowe

Tikkurila - farby dekoracyjne - dostępne w marketach budowlanych i sklepach firmowych.

Sauny fińskie ;)

Wszystkie ceny są orientacyjne (marzec 2016). Źródła zdjęć: empik.com, Stół z powyłamywanymi nogami, iittala.com, ezakupy.tesco.pl, alma24.pl. 

PFZ: Kuinka kauan ihminen selviää nukkumatta?

Kuinka - jak,
kauan - długo; kuinka kauan - jak długo,
ihminen - człowiek,
selviää - 3 os. l. poj. od czasownika selvitä - znosić, dać radę, ale też rozwiązać problem, rozjaśnić.
nukkumatta = 3. infinitiivi w abessiivi  od czasownika nukkua - spać. Przypadek abessiivi oznacza "brak czegoś"; nukkumatta = ilman unta - bez snu, bez spania.

Jak długo człowiek wytrzyma bez snu?

Maaliskuu

Marzec w historii Finlandii

3 marca 1945 r. Finlandia wypowiedziała wojnę III Rzeszy.

6 marca 1918 r. utworzono Fińskie Siły Powietrzne.

7 marca 1918 r. Niemcy i Finlandia zawarły traktat pokojowy i o przyjaźn (IWŚ).

8 marca 1894 r. urodził się Wäinö Aaltonen, fiński rzeźbiarz.

12 marca 1940 r. podpisano w Moskwie traktat pokojowy kończący wojnę zimową pomiędzy ZSRR a Finlandią. Oficjalnie datą zakończenia wojny jest 13 marca.

12 marca 1991 r. zmarł Ragnar Granit, fiński neurofizjolog i filozof, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

15 marca 1907 r. roku rozpoczęły się w Finlandii wybory parlamentarne, w których kandydowały kobiety. Był to precedens na skalę światową.

17 marca 1862 r. uruchomiono linię kolejową Helsinki-Hämeenlinna.Była to pierwsza linia w historii Finlandii.

19 marca 1844 r. urodziła się fińska pisarka i feministka, Minna Canth (Dzień Minny Canth, Dzień Równouprawnienia)

19 marca 1884 r. zmarł Elias Lönnrot, fiński poeta, lekarz, twórca Kalevali.

25 marca 2001 r. Finlandia przystąpiła do Układu z Schengen.

26 marca 1640 r. roku Królowa Szwecji Krystyna Waza założyła uniwersytet w Turku.

29 marca 1809 r. roku terytoria fińskie przeszły pod panowanie Imprerium Rosyjskiego; powstało Wielkie Księstwo Finlandii.

(na podstawie Wikipedii)

Do pobrania fiński kalendarz na marzec 2016, tutaj


*